Herriaren aurka Israelgo Estatua egiten ari den
genozidio terrorista salatu nahi dugu.
Musika klasikoan hasiberrientzako iradokizunak
Josquin des Prés (1450-1521) edo Josquin Després, Errenazimenduko konpositore franko-flamenko bat izan zen, Guillaume Dufay, Tomás Luis de Victoria eta Giovanni Pierluigi da Palestrinarekin batera Europako konpositore errenazentistarik ospetsuena. Franko-flamenkar eskolaren irudi nagusitzat hartzen da eta Errenazimentu Garaiko ahots musika polifonikoaren estiloaren lehen maisutzat jotzen da. XVI. mendean, garaiko konpositorerik handiena izan zen, eta haren teknika eta adierazpen magistralak mundu osoan imitatu eta miretsi ziren. Gutxienez 374 obra egozten zaizkio, hala musika sakratu nola laikoarenak, eta baita garaiko ahots-forma esanguratsu guztietan ere, mezak, moteteak, chansonak eta frottolea barne.
Frottola ahozko genero italiarra izan zen XV. mendearen amaieran eta XVI. mendearen hasieran oso ospetsua, eta testua herri-hizkuntzan (italieraz) zegoen, musika arin, sinple eta umoretsu edo maitasunezkoarekin lotua eta ehundura nagusiki homofonikoarekin (ahots guztiek batera egiten dute aurrera).
"Kilkerra" frottola enblematikoenetako bat da, eta testu batek behin eta berriz kantatzen duen kilkerra deskribatzen du umorez, batez ere beroa egiten duenean; kilkerra, behin hasten denean gelditzen ez dena eta beste txori batzuk baino ia "kantari hobea" dena. Poema arina da, umoretsua, eta tonu karikaturakoa ia. Musikak kilkerraren kantu iraunkorra imitatzen du patroi errepikakorren bidez, ahotsak batera mugitzen diren bitartean. Horrek pieza irisgarri eta itsaskor bihurtzen du, eta esaldi batzuek intsektu baten "trino" edo vibratoa imitatzen dutela dirudi. Pieza alaia da, frottolaren egitura xume tipikoa du, izaera komikoko sekzio errepikatuekin; horrek El Grillo bere konposizio sakratuetatik kanpo Josquinen lanik hedatuenetako bat izaten laguntzen du.
Gaur gizonezkoen Cantus zortzikote estatubatuarrak ("otxote") eskaintzen digun bertsioa eskaintzen dugu.
Georg Friedrich Händel (1685-1759) Hallen jaio zen, Alemanian; nazionalitate ingelesekoa, Musikaren Historiako barrokoko figura nagusienetariko bat da. Bere musika ekoizpen oparotik, El Mesias Oratorioa nabarmendu behar dugu, nahiz eta hainbat opera, cantata eta beste hainbat oratorio ere idatzi zituen arren. 18 urte zituela, Hanburgora joan zen bizitzera, bertako Operako orkestrako partaide bihurtuz. Hiru urteren buruan Florentziara joan zen eta gero Erromara. 1710ean Alemaniara itzuli zen, eta handik Londresera. Arrakasta handia izan zuen han, eta hainbat mezenasen babespean, bertan finkatzera bultzatu zuen. Bere bizitza pribatuaz beti jeloskor egon zen arren, bere joera homosexuala pentsarazten diguten zantzu ugari daude. 74 urterekin hil zen bere etxean.
Gaur eskaintzen dugun Lascia ch'io pianga aria, Rinaldo operako aria bat da, lehenago Lascia la spina izenburuarekin erabili zuena Il trionfo del tempo e del disinganno oratorioan. Interpretazioa Patricia Petibon (1973) txekiar sopranoak egiten du, barrokoko musikaren abeslari apartekotzat jotzen dena.
Johann Antonin Kozeluch (1738 – 1814), konpositorea, kapera maisua eta musika irakasle txekiarra izan zen, Leopold Kode Eluhen lehengusua. Johann Antonin XVIII. mendearen bigarren erdiko konpositore bohemiar nabarmena izan zen, bere garaikideek asko estimatu zutena, eta XIX. mendean oraindik indarrean egon zena. Bizitzan zehar "kontrapuntista magistraltzat" hartu izan zen, bere lan sakratuetan forma polifonikoak erabili ohi zituelako, batez ere bere konposizio-jardueraren garai goiztiar eta berantiarretan idatziak, non ahots-zati solista eta bertutetsuen rola murriztu baitzuen, adierazpen harmoniko eta kontrapuntistikoei lekua emateko. Tarteko aldian opera-arloa nagusitu zen: Pragan opera propioak antzezteari ekin zion bigarren konpositore txekiarra izan zen. Lehena Josef Mysliveere izan zen. Bere obra belkantistikoek Niccolò Jommelliren obretan ohikoak diren opera serioko kanonak jarraitzen dituzte, hau da, errezitatiboen eta arien alternantzia (aria da capo modalitate txikian), lagundutako errezitatiboak erabiliz. Bere ahots errepertorio zabalaz gain, oboe, klarinete eta fagoterako kontzertu ezberdinak idatzi zituen.
Fagoterako kontzertua do maiorrean. Mozarten Vienako kontzertuak bezain zabaldua ez bada ere, Koželuchen kontzertua estilo klasiko goiztiar-berantiarreko obra bereizgarria da: argitasun formala, dotorezia melodikoa eta instrumentu bakarlariaren erabilera birtuoso baina ez gehiegizkoa. Kontzertu egituratu hau, garai hartan ohikoa zen bezala, hiru mugimendutan, Vienako kontzertuen garai goiztiarraren adibide bikaina da, dotorezia klasikoa fagotaren erabilera oso idiomatikoarekin konbinatzen duen kontzertua, lirismoa zein birtuosismoa gehiegikeriarik gabe eskainiz.
III. Mugimendua: Rondó (Allegro). Mugimendu jostari eta bizia da, klasizismo goiztiarreko ohiko rondo baten itxura duena: freskoa, arina eta birtuosismora bideratua. Bere gai nagusia (esaera zaharra) oso dantzagarria da, erritmo punteatuekin eta izaera ia herrikoiarekin. Gertakariek, aldiz, modalitateen arteko kontrasteak eskaintzen dituzte eta fagotari bere arintasuna hedatzea ahalbidetzen diote, instrumentuaren beheranzko eskala tipikoak eta bere malgutasuna ustiatzen duten jauzi interbalikoak dituzten pasarte azkar artikulatuen bidez. Horregatik guztiagatik, fagotak distira handiko uneak ditu, bereziki kortxea-erdi eta patroi sekuentzial bizkorretan, orkestrarekin beti oreka gardena mantentzeaz gain, bakarlariari ezkutatzen dizkioten dentsitateak saihestuz.
Gaur Milan Turkovic fagotista austriarrak eskainiko digu, Alexander Janiczek maisuak gidatutako Camerata Academica Salzburg taldearekin batera.
José Pablo Moncayo (1912-1958) mexikar musikagilea izan zen, mexikar nazionalismoaren ondare musikal garrantzitsuenetako bat irudikatzen duena, Silvestre Revueltas, Carlos Chávez eta Julián Carrillorekin batera. Bere maisuak Candelario Huízar eta Carlos Chávez izan ziren, harmonia eta konposiziokoak, hurrenez hurren. Ikasle garaian, piano jotzaile gisa jo behar izan zuen kafetegi eta irratietan, ikasketak ordaindu ahal izateko, Orkestra Sinfoniko Nazionalean perkusio jotzaile gisa sartu zen arte. Yolanda Moreno Rivasen arabera, “1958an Moncayoren heriotzarekin, konposizio-estilo baten nagusitasunarekin amaitu zen, eta horren aztarnak hiru hamarkada baino gehiagoz markatu zuen musika-sorkuntza Mexikon”.
Huapango, Moncayoren lanik ezagunena da, hainbesteraino, non herrialdean bertan, Mexikoko bigarren Ereserki Nazionala deitu izan zaion. Alvaradoko (Veracruz) portura egindako bisitan aztertu zituen soinu berakruzarretan inspiratutako obra da, eta soinu askotako motibo melodiko eta erritmikoak biltzen ditu, besteak beste, "El Siquisiri", "El Balajú" eta "El Gavilancito" nabarmenenak.
Gaur, Alondra de la Parrak (1980) zuzentzen du, nazioarteko ospea duen orkestra mexikarraren zuzendariak. Gaur egun, Queenslandeko Orkestra Sinfonikoaren titularra da, eta erakunde horretan kargu bat betetzen duen Australiako lehen emakumea izan da.
Musika klasikoari buruzko iradokizunak
Juan Crisostomo de Arriaga (1806 - 1826), askok euskal Mozart bezala ezagutzen dutena, Bilbon jaio zen. Bere aita, Juan Simon, Errigoititik zetorren, Gernikatik gertu dagoen hiribildutik, bere ama zen Maria Rosaren jaioterria. Aita, Berriatuko (Bizkaia) organo-jotzailea, Bilbora joan zen, errigoitiar on gisa, aurrera egiteko erabili zituen negozioetan aritzera, eta, horrela, Juan Crisostomok Parisen zuen hezkuntza-garapena ordaindu eta bultzatu ahal izan zuen, han hil baitzen 20 urte bete baino 10 egun lehenago. Kontserbatu ahal izan den ondare musikalak, hiru hari-laukote ditu, 11 urterekin idatzitako Nada y mucho zortzikotea, 1. Obertura, Sinfonía en Re, hainbat aria eta kantata, musika erlijiosoa, O Salutaris hostia eta Stabat Mater; baita opera bat ere, Los esclavos felices, hamahiru urterekin idatzia, zeinaren obertura baino ez baita kontserbatzen, gaur Florian Donderer maisu alemaniarrak gidatutako Santa Cecilia Orkestra Klasikoaren interpretazioan eskaintzen duguna.
Harizko kuartetoak, Juan Crisostomo Arriagarenak, bi biolin, biola eta biolontxelorako konposaturiko hiru kuartetoen bilduma da, 1823an konposatutako, konpositoreak hamasei urte besterik ez zituenean. Hiru Kuartetoak, lau mugimendutan egituratuak, egileak bizirik zegoela argitaratuko zuen lan bakarra izan ziren. Arriagaren kuartetoak garai klasiko/ erromantizismo goiztiarrean idatzitako kuarteto aipagarrienen artean daude.
Re minorreko 1. Kuartetoa. Juan Crisostomo de Arriaga bilbotar konpositore gaztearen lanik ezagunenetako bat da; Haydn eta Mozartengandik jasotako eredu klasikoari jarraitzen dio, Beethovenen eragin argiarekin eta lau mugimendutan egituratuta: I (00:03) ALLEGRO. Mugimendu dramatikoa eta kementsua, motibo laburrak erabiliz, trebetasun handiz garatzen direnak, tentsioaren eta lirismoaren arteko kontrastea erabiliz .- II (07:24) ADAGIO CON ESPRESSIONE. Mugimendu lirikoa, sentsibilitate melodiko handikoa. Arriagak hemen adierazpenaren eta idazkeraren nagusitasun nabarmena erakusten du.-. III (13:20) MENUETTO. ALLEGRO – TRIO. MODERATOA.- Scherzo beethoveniar batengandik hurbilago dagoen mugimendua, erritmo biziak eta sekzio kontrastatzaileak dituen minueto klasiko batengandik baino .-. IV (17:00) ADAGIO - ALLEGRETTO. Azken mugimendu distiratsu eta bertutetsua da, etengabeko bulkada-sentsazioa transmititzen du, hizkuntza harmoniko ausartagoarekin.
Gaurko interpretazioa Oscar Esplá de Asisa laukoteari dagokio, Raquel Areal Martínez (biolina), Patricia Cordero Beltrán (biolina), Raquel De Benito Forriol (biola) eta Montserrat Egeak (biolontxeloa) osatua.
Joaquín Rodrigo (1901-1999), Sagunton (Valentzia) jaiotako musikagile espainiarra izan zen. Zazpi urterekin itsu geratu zen; bederatzi urterekin, solfeo, biolin eta piano ikasketak hasi zituen; 16 urterekin, harmonia eta konposizioa, eta 22 urterekin, bere lehen obrak konposatzen hasi zen. 26 urterekin, Parisera joan zen, eta bost urtez Paul Dukasekin ikasi zuen. 1940an Aranjuezko Kontzertua estreinatu zuen Bartzelonan, ordutik aurrera mundu osoan ezaguna izango zena. Konpositore emankorra izan zen, eta hainbat lan idatzi zituen: instrumentu bakarrerako obrak, pianorako obrak beste instrumentu batekin, hari-orkestrarako obrak, haize-orkestrarako obrak eta orkestra sinfonikorako obrak, instrumentu desberdinetarako kontzertuak, abestiak, obra sinfoniko-koralak eta musika eszenikoa.
Aranjuezeko Kontzertua Rodrigoren lanik ezagunena da, eta mundu osoan ospetsu egin zuen obra; entzuleari beste leku eta garai bateko naturaren soinuak garraiatzen saiatzen den obra; hiru mugimendutan egituratutako obra: I (0´09”) ALLEGRO CON SPIRITO. Konpositorearen arabera, lehen mugimendua «izpiritu erritmiko batek eta bi kantuetako bat ere ez duen indar batek animatzen dute... bere erritmo gupidagabea etenez» .- II (6'58") ADAGIO. Mugimendu bereziki herrikoia, operako eta abesti herrikoiko abeslariek eskainia; mugimendu horrek «gitarraren eta instrumentu bakarlarien arteko elkarrizketa adierazten du» (korno ingelesa, fagota, oboea, tronpa). III (18´29”) ALLEGRO GENTILE. Mugimendu horrek «dantza formal bat gogorarazten du, non erritmo bikoitz eta hirukoitz baten konbinazioak tempo tenkatu bat mantentzen duen hurbileko barratik hurbil». Kontzertua 1939an idatzi zen Parisen, eta gitarrarentzat idazten zuen lehen kontzertua izan zen. Hurrengo urtean estreinatu zen Bartzelonako Kataluniako Musikaren Jauregian, Regino Sáinz de la Maza gitarra-jotzailearekin (1896-1981). Egileak honela deskribatzen du kontzertua: Aranjuezeko lorategietako «magnolien lurrina, txorien kantua eta iturrien zurrusta» harrapatzea.
Gaur Pepe Romero gitarristak aurkeztuko digu, Burgosko Rafael Frühbeck maisuak gidatutako Danish National Symphony taldearekin batera.
Sandra Stadler konpositore eta pianista suitzarra da. Pianoa eta konposizioa ikasi zituen (lizentziatura) eta, ondoren, zinema, antzerki eta hedabideetarako konposizioan masterra osatu zuen ZHdKen (Zürcher Hochschule der Künste — Zuricheko Arte Eskola). Zinemarako musika konposatzeaz gain, talde ezberdinentzako kontzertu-musika ere sortzen du. Hori gutxi balitz, Stadlerrek konposatzeaz gain, piano-jotzaile, abeslari eta konpositore-egile gisa ere jarduten du ("songwriter"). Beste musikari batekin batera, SONDER Film Music zinemarako musika ekoiztetxea/konpainia sortu zuen. Sandra Stadler. Bere obraren ezaugarri nagusia sentiberatasun hunkigarria eta sakontasun musikala konbinatzea da: eskuragarria dirudien arren, "musical depth" du eta, aldi berean, interpreteak zein ikusleak "emozioetan" murgiltzea lortzen du. Stadler aise mugitzen da, bai kontzertu-musikaren eremuan, bai irudi-konposizioan. Aldakortasun horrek — pianoa bakarrik, ahotsa ere bai, soinu-bandak ere bai — artista oso oso bihurtzen du.
Heavy Sandra Stadlerrek Swiss Symphonic Wind Orchestrarako (SSWO) propio idatzitako konposizio originala da, musikari suitzarrek berriki sortutako haizezko talde sinfonikoa. Obra talde honek enkargatu eta estreinatu zuen bere lehen programetako batean, eta bere pieza garaikideen errepertorioaren zati gisa sendotu zen. Heavy musika klasiko garaikidearen eta pop-rockeko elementuen artean kokatzen da, eta horrek izaera hibridoa eta energetikoa ematen dio. Pasarte leunagoak dituen arren, loud and powerful (indartsua eta boteretsua) obra gisa konposatuta dago nagusiki, Banda Sinfoniko honen soinu-masa handia aprobetxatuz. Stadlerrek Swiss Symphonic Wind Orchestraren "soinu-masari" eta potentziari etekina ateratzea pentsatu zuen, "mugak haustearen", indarraren eta energiaren sentsazioa transmititzeko.
Swiss Symphonic Wind Orchestra bera da gaur Heavy obra aurkeztuko diguna. SSWO talde suitzar nahiko berria da, musikari profesional eta amateurrak uztartzen dituena haize orkestretarako musika interpretatzeko eta sustatzeko helburuarekin, Suitzako obra garaikideak barne. Heavy talde honetarako bereziki sortutako lehen konposizioetako bat izan zen, errepertorio berritzaile batekin zuen konpromisoa indartuz.
Olivier Messiaen (1908-1992) musikagile, organista, pedagogo eta ornitologo frantziarra izan zen, mende osoko musikaririk nabarmenetakoa. Hinduismoarekiko lilura, naturarekiko eta txoriekiko miresmena, kristau fede sakona eta kolore instrumentalarekiko maitasuna funtsezkoak izan ziren pertsona eta artista gisa eratzeko. 11 urterekin sartu zen Parisko Kontserbatorioan, eta Paul Dukas, Marcel Dupré, Maurice Emmanuel eta Charles-Marie Widor izan zituen irakasle. 1931n, Parisko Trinitate Santuaren Elizako organista izendatu zuten, eta hil arte bete zuen postu hori. 1941ean harmoniako irakasle izendatu zuten eta 1966an Parisko Kontserbatorioko konposizio irakasle, 1978an erretiratu zen arte.
Turangalila Sinfonia, 10 mugimendutan egituratutako obra handia, behin eta berriz agertzen diren gai eta ideia musikalen bidez elkarri lotuta, pianorako eta Martenot uhinetarako kontzertu baten antzekoa da. 103 musikari behar ditu, perkusio eta teklatu aukera zabala dutenak, eta 80 bat minutu irauten du. Olivier Messiaenek konposatu zuen Bostongo Orkestra Sinfonikoaren enkargu baterako eta obra XX. mendeko musika klasikoaren maisulanetako bat da. Egilearen hitzetan, izenburua sanskritoaren bi hitzetatik sortzen da, turanga eta lila, eta askatasunez itzul daiteke “maitasun-kanta eta ereserkia da, alaitasunarena, denborarena, mugimenduarena, erritmoarena, bizitzarena eta heriotzarena” gisa.
Egitura. 0:00:05 I. Introduction. Modéré, un peu vif 0:06:53 II. Chant d’amour 1, Modéré, lourd 0:15:04 III. Turangalîla 1, Presque lent, rêveu 0:20:56 IV. Chant d’amour 2, Bien modéré 0:31:46 V. Joie du Sang des Étoiles, Vif, passionné avec joie 0:38:28 VI. Jardin du Sommeil d’amour, Très modéré, très tendre 0:49:14 VII. Turangalîla 2, Un peu vif, bien modéré 0:53:01 VIII. Développement d’amour, Bien modéré 1:04:37 IX. Turangalîla 3, Bien modéré 1:10:13 X. Final, Modéré, presque vif, avec une grande joie.
Gaur aurkezten dugun bertsioa Susanna Mälkkik zuzendutako La Orchestre philharmonique de Radio France-rena da, Roger Muraro pianoan eta Cynthia Millar Martenot uhinetan duguna.
Denontzako musikari buruzko iradokizunak
Estrella Morente (1980) flamenko abeslaria, flamenkoa sakon instalatuta zegoen familia batean jaioa, La Niña de los Peines, Camarón, Marchena eta Vallejo flamenko kantarien fanatikoa izan zen. Lau urterekin Levanteko canteak abesten zituen eta zazpi urterekin taranta bat abestu zuen Sabicas maisuaren gitarrarekin. 16 urterekin egin zuen debuta Sierra Nevadako eski txapelketen aurkezpen gala batean. Harrezkero, urrezko eta platinozko hainbat disko grabatu ditu, sari garrantzitsuak jaso ditu eta jaialdi garrantzitsuetan aritu da. Bere arteak liluratu egin ditu flamenkologo zorrotzenak eta Lenny Kravitz bezalako rockzaleak ere. 2001ean, Andaluziako enbaxadore izendatu zuten, eta 2014an, Munduko lehen Flamenkologia Katedraren zuzendari.
Scorpions 1965ean Hannoverren sortutako Hard rock eta Heavy metal talde alemaniarra da. Berrogeita hamar urte baino gehiagoko ibilbidean sari eta kondekorazio ugari jaso dituzte, eta Alemaniako eta Europa kontinentaleko rock talderik arrakastatsuena bihurtu dira. 2011n, Alemaniako prentsa espezializatuak taldearen salmentak 160 milioi diskora iristen zirela kalkulatu zuen, eta 2009ko Echo sarien aurkezpen ofizialean aipatu zen, ordura arte zuzeneko 5.000 kontzertu baino gehiago eman zituztela laurogei herrialdetan baino gehiagotan. Gainera, 2015era arte, bere albumak platinozko hogeita hamabost disko baino gehiagorekin eta urrezko ehun disko baino gehiagorekin ziurtatuak izan ziren.
Nazia Hassan (1965-2000) abeslari, konpositore, abokatu, analista politiko eta filantropa pakistandarra izan zen. «Asia Hegoaldeko Poparen Erregina» izenez ezagutzen da, eta Asia Hegoaldeko historian eragin handiena izan duen musika-figuratzat eta azpikontinenteko lehen pop izartzat hartzen da. 1980ko hamarkadatik aurrera, Nazia eta Zoheb bikotearen parte gisa, berak eta bere anaia Zoheb Hassanek 65 milioi disko baino gehiago saldu dituzte mundu osoan. Karachin (Pakistan) jaioa, Karachi eta Londres artean hazi zen ikasketak Ingalaterran egin zituenean, bere anaia Zohaib Hassanen ondoan, eta han Suhail Sana maisuaren eragin zuzena jasoko zuten, Saray Dost Hamaray ("denak gure lagunak dira") ikuskizun musikala sortu baitzien. Urte batzuk geroago, 2002ko martxoaren 22an, hil ondorengo errekonozimendua jaso zuen Pakistango Gobernuak egindako ekarpen eta lorpenengatik, kultura, arte eta musikaren arloan izandako jarduera eta harrotasun zibilaren sari gorena eman baitzion.
Jere Klein (benetako izena: Jeremías Benjamin Tobar) abeslari eta konpositore txiletarra da. 2006ko martxoaren 4an jaio zen Santa Anita herrian, Txileko antiagoko Lo Prado komunan, eta gazte-gaztetatik erakutsi zuen musikarekiko eta hiriko generoarekiko interesa. Hasieran, 14 urtetik aurrera, mamboen remixa bakarrik kaleratzen zuen, edo generoaren bideo musikaletan agerpenak egiten zituen. 2020an, Bayriton, Dylan el Menor eta Ortega de la M.rekin lan egin zuen «Me la busqué» singlean. Urte berean, Jairo Vera eta, Bayriton eta Lushito FlowMii hiriko musikariekin batera «Puesto para la acción» abestian parte hartu zuen. Txileko hiri-eszenako hainbat artistarekin hamar bat kolaborazio egin ondoren, 2022an "Estoy volando alto" abestiarekin ospe handiagoa lortu zuen, eta TikTok plataformaren bidez egin zen ezagun. 2023an, "6.5" izeneko EPa merkaturatu zen, eta Jere Kleinek Spotifyren zerrendetan lehen postua lortu zuen, "Dos hielos" abestiari esker. 2023ko abenduaren 1ean bere lehen albuma kaleratu zuen, Énfasis izenekoa. Bertan, Ando abestia atera zuen, YouTubeko 200 milioi erreprodukzioak oso ospetsu bihurtuz. Diskoak hiru milioi erreprodukzio baino gehiago izan zituen egun bakar batean, eta txiletar batek Spotifyren plataforman inoiz egindako estreinaldirik onena izan zen.
Bideo bereziei buruzko iradokizunak
Nicolai Rimsky-Korsakov (1844-1908) Los Cinco taldeko errusiar konpositorea izan zen (Balakirev, Borodin, Cui, Musorgsky eta Rimsky-Korsakovek berak osatutako taldea). Errusiar musika berezia bultzatzea helburu zuten, Europako musika menpekotasunetik aldenduz eta musika nazionalismoa bultzatuz. Rimskyren lanak orkestrazio askotariko, koloretsu eta orekatu baten erreferentetzat hartzen dira, eta orkestra-errepertorioan adierazgarrienen artean estimatzen dira; hori guztia bere kredo nazionalistaren barruan, zeinak errusiar folklorearen motiboak, erritmoak eta abestiak bere sorkuntzetan sartzea bultzatzen baitzuen.
Scheherezade, opus 35, Rimski-Kórsakoven suite sinfoniko bat da, 1888ko azaroaren 3an San Petersburgon estreinatua, Mila eta bat gauetan oinarritua. Errusiar musikaren bi ezaugarri komun konbinatzen ditu: orkestrazio liluragarri eta koloretsua eta Ekialdearekiko interesa, Errusia Inperialaren historian oso nabarmena. Scheherezade konposaketa modu berri bat da, neurri batean erdibidean Hector Berliozen Sinfonia fantastikoaren (1830) eta Franz Liszten poema sinfonikoaren artean. Ziur asko, oinarri duen bilbea dela eta, poema sinfonikotik hurbilago dago, Sinfonia fantastikoarena baino zehaztasun gutxiagokoa delako. Musikagilea beti mintzatu zen ohiko irakurketa programatikoa egin ez zedin.
Suitea lau mugimendutan banatuta dago: I (0´34´´) «Itsasoa eta Simbaden itsasontzia»: LARGO E MAESTOSO — ALLEGRO NON TROPPO .-. II (3´39´´) «Kalendar printzearen istorioa»: LENTO — ANDANTINO — ALLEGRO MOLTO — CON MOTO .-. III (16´20´´) “Printze eta printzesa gazteak”: ANDANTINO QUASI ALLEGRETTO — POCHISSIMO PIÙ MOSSO — COME PRIMA — POCHISSIMO PIÙ, ANIMATO .-. IV (26´52´´) «Jaialdia Bagdaden. Itsasoa. Itsasontzia brontzezko gerlari batek koroatutako labar baten kontra erori zen»: ALLEGRO MOLTO — VIVO — ALLEGRO NON TROPPO MAESTOSO.
La Verbena de la Paloma, El boticario y las chulapas y celos mal reprimidos azpititulua duena, prosazko sainete lirikoa da, Ricardo de la Vegaren libretoarekin eta Tomás Bretónen musikarekin, 1894ko otsailaren 17an Madrilgo Apolo Antzokian estreinatu zena. Izenburuak abuztuaren 15aren inguruan ospatzen diren Madrilgo jaiak aipatzen ditu, Usoko Ama Birjinaren prozesioa ospatzen denean. Verbenak ekitaldi bakarra du, hiru koadrotan banatuta, eta zartzuela bat da, “chico” generoaren prototipoa, iraupen laburrekoa.
Gaur Zarzuelaren Preludioaren koreografia eskainiko dugu Alhambra Balletaren bertsioan.
Călușarii. Dantza hau antzinako garaietakoa da, Errumaniaren eta Moldaviako Errepublikaren ordez Daziako Erresuma zaharra zegoenean. Dantza tradizionalki, Mendekoste aurreko astean egiten da, baina badira beste batzuetan dantzaren praktika erakusten duten dokumentuak. Uste zenez, Călușariietarrek espiritu gaiztoak uxatu zitzaketen, batez ere iele edo rusalii direlakoak (gaixotasunak eragiten zituzten izaki mitiko femeninoak). Dantza gizonezkoek bakarrik egiten dute, eta oso mugimendu azkar eta zehatzak egiten dituzte: jauzi handiak, lurraren kolpe erritmikoak, pauso akrobatikoak eta bastoien (bâte) eta batzuetan ezpata sinbolikoen erabilera. Dantzak rol terapeutikoa zuen, pertsona gaixoak senda zitzakeela uste baitzen, eta, gainera, kohesio komunitarioa eta nortasun kulturala indartzen zituen. UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial gisa aitortu zuen Călușaren errituala, bere antzinatasunagatik eta konplexutasun sinbolikoagatik.
"La Charreada" dantza Mexikoko Ballet Folklorikoaren koreografia bat da. Charreriako tradizioak antzezten ditu, Mexikoko kirol nazionala, zaldi-artea eta antzinako baserrietako lanak irudikatzen dituena, jantzi koloretsuekin, mariatxi-musikarekin eta bere maiteari gortea eginez txarroa imitatzen duten mugimenduekin, gailentasuna eta trebetasuna erakutsiz erreata loreatzea (sokaren erabilera), zapateatua eta gona mugimenduak bezalako elementuekin, dena musikaren erritmoan. Gaur, Amalia Hernandezen Mexikoko Ballet Folklorikoak egindako koadro koreografikoa aurkeztuko dugu, Veracrúz Estatuko Gazte Orkestra Sinfonikoak (Antonio Tornero, zuzendari kontzertatzailea) lagunduta, 60. Urteurreneko Galaren barruan, Mexiko hiriko Auditorio Nazionalean, 2013ko urtarrilaren 13an.
Umeentzako musikari buruzko iradokizunak
Testu hauek egiteko Wikipediako hainbat artikulu eta Adimen Artifizialeko informazio puntualak erabili dira.
Videomusicalis-eko testuak, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez eginda daude.
