Herriaren aurka Israelgo Estatua egiten ari den
genozidio terrorista salatu nahi dugu.
Musika klasikoan hasiberrientzako iradokizunak
Georg Friedrich Händel (1685-1759) Hallen jaio zen, Alemanian; nazionalitate ingelesekoa, Musikaren Historiako barrokoko figura nagusienetariko bat da. Bere musika ekoizpen oparotik, El Mesias Oratorioa nabarmendu behar dugu, nahiz eta hainbat opera, cantata eta beste hainbat oratorio ere idatzi zituen arren. Txikitan, Friedrich Zachow Halleko organo-jotzailearengandik harmonia eta kontrapuntu eskolak jasotzen hasi zen. Harekin oboea, biolina eta organoa jotzen ere ikasi zuen. 18 urte zituela, Hanburgora joan zen bizitzera, bertako Operako orkestrako partaide bihurtuz. Hiru urteren buruan Florentziara joan zen eta gero Erromara. 1710ean Alemaniara itzuli zen, eta handik Londresera. Arrakasta handia izan zuen han, eta hainbat mezenasen babespean, bertan finkatzera bultzatu zuen. Bere bizitza pribatuaz beti jeloskor egon zen arren, bere joera homosexuala pentsarazten diguten zantzu ugari daude. 74 urterekin hil zen bere etxean.
Music for the Royal Fireworks HWV 351 edo Fireworks Music (errege-su artifizialetarako musika) 1749ko Georg Friedrich Händelen orkestra-konposizioa da. Britainia Handiko Jorge II.aren enkarguz egina izan zen, 1749ko apirilaren 27an Londresko Green Parken izan ziren su artifizialei laguntzeko. Arrazoia Austriako Ondorengotza Gerraren amaiera eta Akisgraneko Itunaren sinadura izan ziren.
Musika lan hau bost mugimendutan egituratuta dago, eta gaur azken biak eskaintzen ditugu: IV (0´07”) LA RÉJOUISSANCE (EL JUBILO) Suitearen mugimendu distiratsu eta arrakastatsuenetako bat da, benetako ospakizun, garaipen eta handitasuna transmititzen duena. Re maiorrean idatzia, Barrokoko handikeriari eta heroikoari lotutako tonalitatea da, bere erritmoa bizia eta markatua da, azentu sendoekin eta haize-metalezko instrumentuen erabilera nabarmenarekin (tronpetak eta tronpak), eta horrek bere izaera zeremoniala indartzen du. Gerraren ondoren lortutako boterearen eta bakearen gorespen publikoa irudikatzen du.- V (2´17") MENUET (MINUE) Frantziako gorte-dantza dotore eta moderatua da, "La Réjouissance" -ren handitasunarekin kontrastea egiten duena. Noblea, fina eta orekatua da, eta konpas hirutarrean (3/4) idatzita dago, minuetoaren tipikoa eta tempo moderatuan. Esaldi simetrikoek indar gutxiago ematen diote gerrari eta arreta handiagoa graziari eta apaindurari. Händel-ek bi menuet barne hartzen ditu obran, batzuetan Menuet I (2 "17") eta II (3´06") bezala interpretatuak, orkestra-koloreak tartekatuz. Oraingo mugimenduak gortearen giroa eta ordena soziala ekartzen ditu gogora, eta, aldi berean, atseden hartzeko eta dotoretzeko une gisa balio du, beste mugimendu batzuen energia leherkorraren ondoren.
Gaur Academy of Ancient Music-ek eskainiko digu, Richard Egarr maisu britainiarrak gidatuta.
Ludwig van Beethoven (1770-1827), Bach eta Mozartekin batera, mendebaldeko musikako erraldoien hirukoteko kide da. Bonnen jaioa, bere aita, jatorriz flamenkoa, bigarren Mozart bihurtzen saiatu zen, nahiz eta porrot nabarmena izan. Hala ere, bederatzi urtetik aurrera, Christian Gottlob Neefe organo-jotzaileak Bachen estudioarekin liluratu zuen, eta beti izango zuen gogoan. 1787an Vienara joan zen Mozarten klaseak jasotzeko asmoz, baina bere amaren heriotzak, egun gutxira, Bonnera itzultzea suposatu zion. Bost urteren ondoren, Vienara itzuli zen, eta han Haydn eta Salierirekin harremanetan jarri zen, musikagile eta piano-jotzaile gisa ezagutaraziz bere burua, jendearen onarpen nabarmenarekin. Hala ere, piano-jotzaile gisa zuen lanbidea ezin izan zuen gauzatu, hurrengo urtean, gorreriak eraso eta, ahalmen horretatik erabat ezgaituta utzi zuelako.
Pianorako 2. kontzertua si bemol maiorrean, Op. 19, Ludwig van Beethoven maisuak idatzia, batez ere 1787 eta 1789 artean konposatua izan zen, nahiz eta 1795 arte behin betiko forma lortu ez. Kontzertua Beethoven bera Bonnetik Vienara aldatu ondoren distiratzeko pieza bihurtu zen. Beethoven bakarlaria izan zen bere estreinaldian, 1795eko martxoaren 29an, Vienako Burgtheater aretoan, jendaurrean bere debuta markatu zuen kontzertu batean. Lanak, oro har, Mozarten estiloari jarraitzen dion bitartean, dramaren zentzua eta kontrastea daude, Beethovenen ondorengo lan askotan agertuko litzatekeena. Kontzertua hiru mugimenduz osatuta dago, eta gaur hirugarrena eskainiko dugu, konpositore gaztearen poza transmititzen digun rondoa.
Martha Argerich (1941) argentinar piano-jotzailea da, bere belaunaldiko erreferentea. Lau urterekin lehen emanaldi publikoa eskaini zuen eta zazpi urterekin, Mozarten Piano eta orkestrarako 20. kontzertua. Buenos Airesen eta Vienan pianoko ikasketa akademikoak egin ondoren, unean uneko hobekuntza-ikastaroak egin zituen maisu ospetsuekin. Bere ibilbidean zehar hainbat sari eta nazioko eta nazioarteko aintzatespen jaso ditu, grabazio ugari ditu eta areto garrantzitsuenetan aritu da bakarlari gisa zein batuta garrantzitsuenen pean.
Hugo Alfvén (Stockholm, 1872ko maiatzaren 1a - Falun, 1960ko maiatzaren 8a) suediar musikagile, orkestra zuzendari eta biolinista izan zen, margolari eta idazle gisa ere nabarmendu zena. Stockholmeko Errege Kontserbatorioan ikasi nuen 1887tik 1891ra, biolina instrumentu nagusi zela. Johan Lindegrenen eskutik konposizio eskola pribatuak ere jaso zituen; Stockholmeko Errege Operan eta Hovkapellet-en (gorteko orkestra suediarra) biolina jotzen ateratzen zuen bizimodua. 1897tik eta hurrengo hamar urteetan, asko bidaiatu zuen Europan zehar. Biolinaren teknika ikasi zuen Bruselan eta orkestra zuzendaritza ikasi zuen Dresden. Ondoren, biolinista eta Stockholmeko Kontserbatorioko konposizio irakaslea izan zen. 1908an Musikaren Errege Akademiako kide hautatu zuten. 1910etik aurrera, Uppsalako Unibertsitateko musika-zuzendaria izan zen, eta postu horretan aritu zen 1939ra arte. Gizonezkoen Orphei Drängar ikasle-abesbatza ere zuzendu zuen, eta harekin bidaiatu zuen Europan zehar. Alfvén Suediako konpositore garrantzitsuenetako bat da Franz Berwald eta Wilhelm Stenhammar-ekin batera. Izaera erromantikoa zuen, eta Wagner eta Straussen eragin handia izan zuen. Pianorako, ganbera-musikarako, oberturetarako, martxetarako eta egituraketa klasikoko 5 sinfoniarako obrak idatzi zituen, orkestratzaile trebe bat, poema sinfonikoak, rapsodia suediarrak, ahots-musika eta antzerki-musika, liederrak, bakarkako 10 kantata, korua eta orkestra, gizonen korurako eta orkestrarako 2 kantata, pantomima bat, eszena-musika eta filmetarako musika.
Hugo Alfvénen lanen katalogoa. Bere obrak Opus zenbakiaren arabera sailkatzen dira (latinez opus hitzak 'obra' esan nahi du; Op. laburdura), musikan konpositore gehienen obrak katalogatzeko erabiltzen den terminoa baita XVII. mendetik aurrera.
"Herd Maiden 's Dance" - suedieraz "Vallflickans dans" - Hugo Alfven (1872-1960) orkestra-mugimendua da, The Mountain King, Op. 37 (Bergakungen ere deitua, "Mendiko erregea"). Pieza, Alfvenek 1917 eta 1922 bitartean konposatu eta 1923an Stockholmen estreinatu zen Bergakungenetik dator, lau mugimendutako balleta pantomimatik. Balletaren ekoizpena eszenatik erretiratu ondoren, Alfvenek musikaren zati bat lau mugimenduko suite sinfoniko batera murriztu zuen, eta Herd Maiden 's Dance laugarren eta azkena da.
"Herd Maiden's Dance" izenburuaren itzulpena Artzain gaztearen dantza da, balletaren argumentuaren eszena pastorala eta folklorikoa islatuz. Bere musika liriko-dantza orkestrala da, erritmo bizi eta koloretsuarekin, eta artzain gaztearen eszena antzezten du kontakizunaren barruan. Ohikoa da kontzertuetan pieza independente gisa aurkitzea, energia, xarma eta orkestrazio erakargarriagatik. Herd Maiden's Dance balletaren eszena bizi eta ospatuenetako bat da, pasarte dramatikoenen aurretik. Dantza hau The Mountain King suitearen zati ezagun eta interpretatuenetako bat da, eta beste talde batzuetarako ere moldatu izan da (banda sinfonikoa, flauten ensanbleak edo saxofoi laukotea, aurkezten dugun kasuan bezala).
Egitura. Pieza, batez ere, forma hirutar batean (ABA´) antolatzen da, sarrera labur batekin eta amaierako koda batekin: A ATALA (0´05”): Dantza bizi, dotore eta erritmikoaren kutsua duen gai folkloriko eta kantagarri nagusiari dagokio. Bere erritmoa markatua, erregularra eta dantza herrikoi bati dagokiona da; atal honek zuzenean eta argitasunez irudikatzen du artzain gaztearen dantza.- B ATALA (1´11”). Lirikoagoa eta leunagoa da, hasierako dantzaren aldean kontraste-sekzioaren funtzioari dagokion bezala; hemen, Eskandinaviako nazionalismo erromantikoan ohikoa den une kontenplatiboagoa edo ameslariagoa agertzen da.- A´ ATALA (2´17”). Hasierako gaiaren beresposizioa edo itzulera da, bariazio melodiko edo orkestral arinekin eta hasieran baino izaera baiezko eta distiratsuagoarekin. KODA (2´44") ixteko funtzioa betetzen du, kasu honetan jai-giroan eta amaieran dinamika alaiarekin, eta dinamika hori handituz doa amaierarantz.
Gaur The Nordic Saxophone Quartet taldeak eskainiko digu, Johannes Thorellen eskutik.
Patricia Malanca, Argentinako Avellaneda herrian jaioa, Buenos Airesko musika eszenan eta gaur egungo tangoan oso nabarmena den tango garaikidearen kantautore eta interpretea da. Bere lanaren ezaugarria generoaren barruan berritzea da, beste musika batzuekin fusionatuz, gai sozialak aztertuz eta ikuspegi pertsonal eta konprometitua emanez. Musika karreraz gain, prestakuntza akademikoa ere badu: Psikologian lizentziaduna da (UBA) eta kudeaketa publikoan masterra du FLACSOn jasoa. Hainbat disko original argitaratu ditu, hala nola La Malanca (2013), Aunque nadie te vea nunca conmigo (2014) - Silvio Rodriguezen abestiak tangora egokitzen dituen proiektua - eta Bucles, maitasunezko 4 istorio eta 11 tango desesperatu. Gardel sarietarako izendatua izan zen La Malancagatik. Latin Grammy sarietarako ere izendatu zuten, Bucles (2017) albumagatik, eta Gardel saria irabazi zuen 2022an, tango garaikidearen barruan egindako lan eta abesti nabarmenengatik.
Gaur egungo tangoaren erreferentetzat jotzen da, eta ahots eta estilo pertsonala ditu, arlo sozial eta poetikoarekin hitz egiten duena. Bere musikak tangoa beste erritmo eta lengoaia batzuekin uztartzen du, eta gaur egungo kezkei ahotsa ematen die (generoa, literatura, giza esperientziak). Estatuko eta nazioarteko jaialdietan aktiboki parte hartzen du, eta birak egin ditu Europan, Latinoamerikan, Asian eta Ozeanian. Horrez gain, telebista-programak gidatu ditu eta kultura-proiektuetan parte hartu du, baita arte- eta kultura-kudeaketan esparru publikoetan egindako ibilbidea ere. Laburbilduz, Patricia Malanca tango garaikidearen eragin handiko figura da, konposizio propioa, pentsamendu kritikoa eta esplorazio artistikoa uztartzen dituena, genero tradizionalaren mugak zabaltzeko.
"Rencor" kantu/tango tradizionala da, bere autoretza ez da argia, Patricia Malancak interpretatua; abestia La Malanca (2013) albumean dago. Diskoaren edizioan, kantua hirugarren pista gisa agertzen da, Malancaren errepertorio tradizional/garaikideko beste tango eta pieza batzuekin batera. Interpretazioak dramatismoa eta "Gorrotoa" izenburuak dakarren karga emozionala nabarmentzen ditu, tangoan ohikoa den gaia, oinazea, traizioa eta malenkonia bezalako sentimendu biziak aztertzen dituena.
Musika klasikoari buruzko iradokizunak
Arcangelo Corelli (1653-1713), italiar biolinista eta barroko garaiko konpositorea izan zen. Fusignanon (Ravenako probintzia) jaio zen txikitatik, eta biolina ikasten zuen jaioterrian. 1666an Boloniara joan zen, eta han Giovanni Benvenuti eta Leonardo Brugnolirekin ikasi zuen. Bost urte geroago, Erroman finkatu zen. Bertan, biolinista gisa izugarrizko ospea lortu zuen, eta, aldi berean, konposizio-teknika hobetu zuen. 1700. urterako, Kantzelaritza Jauregiko lehen biolinista eta kontzertu-zuzendaria zen, eta 1706an Arkadiako Akademian sartu zen. Gaur egun, sonata preklasikoaren aitzindari handienetakotzat eta concerto grossoaren ordezkari nagusitzat jotzen da. Bere musikak eragin handia izan zuen alemaniar musikagileengan, bereziki Bach eta Händelengan.
Corelliren lanen katalogoa. Bere obrak Opus zenbakiaren arabera sailkatzen dira (latinez opus hitzak 'obra' esan nahi du), musikan konpositore gehienen obrak katalogatzeko erabiltzen den terminoa baita. XVII. mendetik aurrera.
12 concerti grossi, op. 6ek, Arcangelo Corellik konposatutako hamabi kontzertiren bilduma osatzen dute 1680ko hamarkadan seguruenik, nahiz eta 1714ra arte ez ziren argitaratzeko prest egon. Concerti Grossi Op. 6-ak, bere kontzertuetarako idatzi zituen, Corellik berak kontzertinoan jotzen zuela. Orkestra-taldea, orkestrako kontzertinoak (lehen biolina, bigarren biolina eta biolontxelo kontzertatzaileak), orkesta “grosso”ak, eta baxu jarraiak edo klabizenbaloak osatzen dute. Eta azken honi, organo eramangarri bat eta lautea gehitu ahal zaizkio. (LA Philetik jasoa)
Concerto in Re maiorra, Op.6, 4. Zb Arcangelo Corelliren concerto grosso barrokoaren eredua dauka, eta egitura formala XVII. mende amaierako estilo erromatarraren adierazgarri samarra da. Kontzertu hau concerto grosso "da chiesa" (elizakoa) da, eta horrek, alde batetik, lau mugimendutako egitura izatea dakar, txandakatuz geldo – azkar – geldo – azkar mugimendu edo tempoak; eta bestetik, dantzetan esplizituki oinarritutako mugimendurik eza (concerto da camera egituran ez bezala). Gainera, Corellik argi eta garbi ezartzen du concerto grossoaren ohiko kontrastea: bi biolinek eta biolontxeloak osatutako Kontzertinoa eta hari osoak eta baxu jarraitu edo kontinuoak osatutako Ripienoa (tutti). Bi taldeen arteko elkarrizketa hori obraren zutabe formaletako bat da, bai eta oreka formala, sendo ezarritako tonalitatea (Re maiorra) eta kontrapuntu kontrolatu baten barruko egiturazko argitasuna ere. Atal kontrastatzaileetan oinarritutako forma, ez garapen tematikoan (klasizismoan ez bezala), erritmo harmonikoaren garrantziarekin, muturreko birtuosismoarena baino gehiago.
Egitura: I (0'00") ADAGIO (Re maiorrean), solemnea eta adierazkorra, testura homofonikoarekin eta akorde jarraituekin. Sarrerako funtzioa betetzen du, harmonia argiarekin, eta ez du forma hertsi bat jarraitzen, egitura libre eta erretoriko bat baizik. II (0´20") ALLEGRO. Mugimendu bizi eta kontrapuntistikoa da, idazkera imitatiboa du, estilo fugatutik hurbil dagoena, kontzertinoaren pasarteak erripienoaren esku-hartzeekin txandakatuz, ritornello printzipioan oinarrituta, baina oraindik ez da erabat kodifikatua, Vivaldi.- III (3´30") ADAGIO. Mugimendu labur eta lirikoa da, aurreko Allegroarekin kontraste adierazkorra duena; testura arinagoa du, eta diskurtso melodikoa azpimarratzen du, trantsizio- eta atseden-funtzio harmonikoarekin.- IV (5´03") ALLEGRO eta CODA (6´08") Amaiera kementsuko mugimendua, erritmo erregularrarekin eta tuttia-ren protagonismo handiagoarekin; hori guztia idazkera homofonikoagoarekin, gertakari kontrastatzaileekin eta tonalitate nagusian baiezko itxierarekin.
Gaur San Francisco Voices of Music-en antzinako musika instrumental ensembleak eskainiko digu.
Johannes Brahms (1833-1897) Vienan jaio zen, eta bertan eman zuen bere bizitzaren zatirik handiena. Erromantizismorik kontserbadoreenaren konpositorea izan zen, Liszt eta Wagner buru zituen korronte aurrerakoiaren aurrean. Bere musika oso errotuta dago maisu klasikoen konposizio-egitura eta -tekniketan, eta bere egitura formalek klasizismoaren ereduei jarraitzen diete, nahiz eta erromantizismoaren eta herri-musikaren koloreen zati bat erabiltzen duen. Bere lanen izaera arduratsu eta oso eraikia abiapuntu eta inspirazio iturri izan zen ondorengo konpositoreen belaunaldi batentzat; izan ere, bere egitura zorrotzetan txertaturik, arrazoi guztiz erromantikoak daude. Izaera perfekzionista zuen, eta pianorako, ganbera-taldeetarako, orkestra sinfonikorako, ahots bakarlarietarako eta korurako idatzi zuen. Hans von Bulow izan zen “hiru B-ak” proposatu zuena, Bach, Beethoven eta Brahms, Musikaren Historiaren hiru zutabe nagusitzat hartuz.
3. Sinfonia Fa maiorrean, op. 90, 1883an konposatu zen Wiesbadenen, eta urte berean estreinatu zen Vienan; oro har, 1. eta 2. sinfoniak baino lirikoagoa, kontzentratuagoa eta introspektiboagoa dela esan dezakegu, mugimenduen arteko batasun motibikoagatik, amaiera ez arrakastatsuagatik, baizik eta lasaia eta edukia, eta tradizio klasikoaren (forma) eta hizkuntza erromantikoaren (harmonia, adierazpena) arteko orekagatik. Brahmsen 3. Sinfoniak, forma klasikoaren eta adierazpen erromantikoaren arteko sintesi heldua duena, barne-batasun handiko obra bat irudikatzen du, hala motibista nola adierazkorra, eta ikuspegi anti-erretoriko bat, non indarra, orkestrazio soil eta orekatu baten bidez, eustean eta sakontasunean datzan.
Bere egiturak lau mugimendu ditu: I (0´13”) ALLEGRO CON BRIO Fa maiorrean, sonata forma duena: a) Esposizioa (Sarrera zuzena, hasierako Preludio lasairik gabe): Lehenengo gai heroikoa, erritmikoki irmoa sinkopak eta hemioliak modu intentsiboan erabiliz. Izaera lirikoa duen bigarren gaia, kantabila eta lehen gaiarekin kontrastatzailea; b) Garapen oso kontzentratua eta trinkoa, hasierako motiboaren zatiketarekin eta modulazio eta kromatismo sarriekin; c) Beresposizioa: Lehenengo gaiaren itzulera Fa maiorrean; bigarren gaia ere Fa maiorrean berragertzen da (doikuntza klasikoa). d) Koda laburra baina kementsua eta hasierako izaera heroikoaren berrespena .-. II (13.14 ") ANDANTEA. Forma hirutarra (A–B–A´): a) A atala. Gai lasaia eta noblea, fraseo zabal eta orekatu batez aurkeztua; b) B atala, tonalitate txikiagoetarako modulazioekin eta dentsitate kontrapuntistiko handiagoarekin; c) A´ atala. Hasierako gaia itzultzea, izaera kontenplatiboagoa duten tinbre-aldakuntzekin. Atseden- eta oreka-mugimendua, gehiegizko dramatismorik gabea.- III (22´04") POCO ALLEGRETTO. Era berean, hirutar forman (A–B–A) scherzo tradizionala ordezkatuz); a) A. Atala Biolontxeloak erritmo kulunkariarekin hasten diren gai malenkoniatsua eta cantabilea, ia dantza geldokoa, eta izaera nostalgikoa duena; b) B atala. Argitasun handiagoa eta hedapen melodikoa, adierazpen-kontrastearekin, baina bat-bateko hausturarik gabe; c) A´ Atala. Hasierako giro intimora itzultzea, testura leunduarekin. Brahmsen mugimendurik lirikoenetako bat da.- IV (29´17”) ALLEGRO – UN POCO SOSTENUTO forma sonata aldatuan; a) Azalpena: Lehen gai asaldatua, erritmikoki zorrotza. Bigarren gai lirikoagoa, tonalitate handiagokoa eta kontraste emozional argikoa; b) Garapen dramatikoa, baina edukia intentsitate erritmiko eta harmonikoarekin eta motibo ziklikoaren beresposizioa zatikatuarekin; c) Fa maiorreranzko bereizmen progresiboarekin eta tentsioa gutxituz. Koda. Ezohiko izaera lasaia eta amaiera intimoa, garaipen-handitasunik gabea.
Gaur Euskadiko Orkestra Sinfonikoak eskainiko digu, Robert Treviño maisu estatubatuarrak gidatuta.
Philip Sparke (1951, Londres) musikagile, zuzendari eta musikari britainiarra da, eta bere karrerak haize taldeentzako musikaren estandar modernoa definitu du. Londresko Royal College of Musicen ikasi zuen eta tronpeta, pianoa eta konposizioa ikasi zituen. Ikasle zela, Musika Bandekiko interesa erakutsi zuen, Kontserbatorioko Haize Orkestran jo eta bertako Brass Band bat osatu baitzuen beste ikasle batzuekin. Sparkek hainbat konpositoreren eragina izan duela onartu du, hala nola klasikoak (Bach), The Beatlesen pop musika eta Leonard Bernsteinen jazza. Azpimarratzekoa da perkusioa akonpainamendu gisa ez ezik, taldeari kolorea eta energia ematen dion funtsezko atal melodiko eta erritmiko gisa ere erabiltzen duela. Bere katalogoa izugarria da eta lehiaketa pieza zailetatik hasi eta hezkuntza lanetaraino hartzen ditu; guztiak oso zorrotzak dira bakarlariekin, batez ere metalekin (bonbardinoak eta kornetak).
Harlequin musika lan kontenporaneoa, euphoniumerako (bonbardinoa) eta, bertsio batzuetan, pianorako, metal bandarako edo kontzertu bandarako obra garaikidea da. Philip Sparke britainiar konpositoreak konposatu zuen, oso ezaguna haize metaleko banda eta bakarlarientzako musika errepertorioari egindako ekarpenagatik. David Childs bonbardinojolearen lana da, Robert Childsek (bere aitak) All England Masters International Championshipen kontzertu batean zuzendutako BAYV bandarekin estreinatu zuena 2005eko martxoan. Musikak Commedia dell 'Arteren maskara zoriontsu eta tristeetatik hartzen du inspirazioa — antzerki-tradizio italiarra da, eta Harlequínen pertsonaia funtsezkoa da —, eta dualtasun emozional hori bere musika-egituran islatzen du. Pieza bi mugimendu kontrastatzailetan banatzen da: I (0´07”) BALADA MOTELA, modala, adierazkorra eta lirikoa. II (4´36”) MUGIMENDU AZKARRAGOA ETA FRENETIKOAGOA, birtuosismo teknikoa eta energia kontrastatzailea erakusten dituena. Obra showpiece bat bezala diseinatuta dago, adierazkortasuna eta trebetasun teknikoa erakusten duten bakarlari nabarmenekin, gogo-aldarteen kontrastea erakusteaz gain: testuren eta estiloen tratamenduak Harlequin-en izaera duala islatzen du — umorea eta malenkonia —, eta horrek musikalki erakargarri eta dramatiko egiten du obra, antzezlearen gaitasun tekniko handia, musikaltasun ona eta erresistentzia eskatzen baititu, bereziki mugimendu azkarrean. Harlequin oso obra preziatua bihurtu da bonbardinorako errepertorio garaikidearen barruan, sarritan lehiaketetan, errezitaldietan eta banda-kontzertuetan interpretatua. Zaila denez, bakarlari aurreratuentzat edo lehiaketako pieza gisa aukeratu ohi da.
Gaur, La Llosa de Raneseko Societat Musical taldeak, Rafa Grau maisuak gidatuta, Sergio Garrido bonbardinojoleari lagunduko dio.
Judit Varga 1979an jaiotako hungariar konpositore garaikidea da, bere obra sinfoniko, ganbera eta bokalagatik ezaguna, baita piano-jotzaile eta konposizio irakasle gisa egindako lanagatik ere. Judit Vargak karrera aktiboa du Europan, bereziki Vienan eta Budapesten. Liszt Ferenc Academy of Music eta University of Music and Performing Arts Vienna erakundeetan konposizioa eta pianoa ikasi zituen, eta hainbat sari eta enkargu jaso ditu bere lanagatik. Bere errepertorioak musika instrumentala, orkestrala, bokala, antzerki-musika eta zinemarako konposizioak biltzen ditu, eta bere ahots konpositibo pertsonalagatik nabarmentzen da, ikuspegi garaikide batetik irisgarria nahiz sofistikatua izan daitekeena. Nazioartean ospe handia duen musikagilea da, Hungaria eta Austria artean bizi da, eta bere musikaren ezaugarri nagusiak intentsitate dramatikoa eta tinbrearen erabilera adierazkorra dira.
Urlicht für Alt und Orchester. 2015ean kontralto eta orkestrarako konposatutako obra da, Hungariako Estatu Operak Urteberriko Kontzerturako enkargatu zuena. Obra, Vargaren beste lan asko bezala, musika klasiko garaikidearen barruan sortu zuen, non orkestra-egitura aberatsak eta tradizioa eta modernitatea uztartzen dituen adierazpen-hizkuntza aztertzen dituen. "Urlicht" "Ur" hitzak jatorrizko edo funtsezko zerbaiti egiten dio erreferentzia, eta "Licht" hitzak "argia" esan nahi du. Beraz, Urlicht "Jatorrizko argia" edo "Berebiziko argia" bezala itzuli ohi da. Itzulpen honek argiaren ideiarik oinarrizkoena eta funtsezkoena islatzen du, edozein argi fisiko zehatz, ia espiritual edo sinboliko baino lehenagokoa. Termino hori historikoki musikan erabili izan da (adibidez, Gustav Mahlerren Urlicht ospetsuan, 2. sinfonia "Berpizkundea" deiturikoaren barruan), mundu lurtarretik haratago gidatzen edo argitzen duen argi espirituala gogora ekartzeko. Urlicht-i buruzko azterketa kritiko zehatzik ez badago ere, pieza hau Vargaren estilo orokorraren barruan koka daiteke, gaur egungo sonoritateen esplorazioa, orkestra-testura aberats eta irudimentsuekin, giza ahotsari arreta adierazkorra eskaintzea, ahots-lerroa orkestrarekin modu kohesiboan integratuz, elementu lirikoen eta egitura modernoen konbinazioa, gaur egungo konposizio garaikidean ohikoa dena.
Gaur, Szilvia Vörös kontraltoak, Péter Halász maisuak gidatutako Hungarian State Opera Orchestrak lagunduta, musika klasiko garaikidea edo musika berria eskaintzen digu, Urlicht für Alt und Orchester.
Denontzako musikari buruzko iradokizunak
Charles Mingus (1922-1979) kontrabaxu jotzaile, konpositore, big band zuzendari eta jazz pianista estatubatuarra izan zen, arrazakeriaren aurkako aktibista izateaz gain. Ama erditu eta sei hilabetera hil zitzaion, eta Mingus amaorde baten ardurapean geratu zen. Amaorde horrek elizarekin lotutako musika baino ez zuen onartzen etxean, baina Duke Ellington entzutean, elizako hormetatik haratago beste musika estilo bat ere bazegoela konturatu zen. 1942an, zenbait emanaldi egin zituen Louis Armstrongekin, eta Herman Rheinshagen kontrabaxu-jotzailearekin osatu zuen bere prestakuntza teoriko eta praktikoa, Lionel Hamptonen orkestran debuta eginez 1947an. 1956an grabatu zuen bere lehen lan garrantzitsua: Pithecanthropus Erectus, aldi berean XX. mendeko konpositore klasikoetan eta blues eta musika erlijioso afroamerikarrean sustraitua.
1963an The Black Saint and the Sinner Lady argitaratu zuen, sail askotako maisulana, "edozein konpositorek jazzaren historian orkestrazioan izan duen lorpenik handienetako bat" bezala deskribatua. Charles Mingus baxu-jotzaile eta konpositoreak 1963an grabatutako jazz albuma da, hamaika musikarik osatutako banda batek interpretatutako sei zatitan banatutako suite bat. Albuma, ballet bat balitz bezala idatzita dago, eta bere eraginen artean Duke Ellington jazz konpositorea eta latindar musika daude. Orkestrazioek eta albumean gainposizioak eta instrumentu-geruzak erabiltzeak egiten dute lan hau alderdi horretan hobekien aintzat hartzen denetako bat.
Shreya Ghoshal (1984ko martxoaren 12an jaioa Baharampurren, India) Indiako playback abeslari ospetsu eta errespetatuenetako bat da, musika klasikoan zein garaikidean duen aldakortasun, adierazkortasun eta nagusitasun teknikoagatik ezaguna. 1984an jaio zen, eta 4 urte zituela hasi zen musika klasikoa ikasten; bere ibilbidea nerabe zela Sa Re Ga Ma Pa kantu-lehiaketa irabazi ondoren hasi zen. 2002an egin zuen debuta profesionalki, Devdas filmerako abestiekin; hasiera horrek bat-bateko sentsazio bihurtu zuen. Bere errepertorioak balada erromantikoak, kantu klasikoak edo eragin tradizionala dutenak eta folk eta garaikide abestiak biltzen ditu. Hainbat hizkuntzatan abestu du, hindi, bengalí, tamil, maratí, telugu, kannada eta malayalam, besteak beste.
Indiako artista sarituenen artean dago Shreya: bost National Film Awards (Indiako musika-zinemako ohore handienetako bat), zazpi Filmfare Awards eta hamar Filmfare South Awards, emakumezko abeslari onenagatik, eta errekorrak IIFA sarietan, Emakumeen Playback Onenaren kategorian. Spotifyn gehien erreproduzitu den artista indiarra izan da, hilero milioika entzule eta YouTuben ikusmira itzelarekin; Royal Albert Hall eta Sydney Opera House bezalako nazioarteko eszenatoki handietan aritu da. Miresleek bere tinbre hunkigarria, teknika klasiko bikaina eta abesti bakoitzarekin emozionalki konektatzeko gaitasuna baloratzen dituzte. Bollywoodeko eta eskualdeko zinemako film ezagun askoren soinu-bandaren funtsezko parte bihurtu da haren ahotsa.
Fermin Muguruza (1963) Irunen (Gipuzkoa) jaiotako euskal abeslari eta zinema zuzendaria da. Bere anaia Iñigorekin Kortatu taldea sortu zuen, Euskal Rock Erradikalaren talde garrantzitsuenetako bat; taldea desegin ondoren, Negu Gorriak sortu zuten, eta hura desagertu ondoren, bakarkako ibilbidearekin jarraitu zuen, Europako, Amerikako eta Asiako hainbat herrialdetan errezitaldiak eginez, nazioarteko beste artista batzuekin elkarlanean. Ideologia abertzalea eta internazionalista du, Euskal Herriko eta nazioarteko erakunde sozial eta politikoekin konprometitu eta lankidetzan aritu da, eta euskal musikaren panoraman eragin handienetakotzat jotzen da.
Brigadistak Sound System : 00:00 • "Urrun" 04:37 • "Hitza Har Dezagun" 09:17 • "Newroz" 14:05 • "Puzka" 17:57 • "Harria" 20:58 • "Lagun Nazakezu" 25:09 • "Eguraldi Lainotsua Hiriburuan" 31:06 • "Maputxe" 35:36 • "Brigadistak" 39:15 • "Oasiko Erregina" 43:08 • "54-46" 47:44 • "Ari Du Hotza" 52:54 • "Nazio Ibiltaria Naiz" 58:49 • "Urrun Dub"
Shakira (1977) kolonbiar konpositore eta abeslaria da, eta gaztelaniaz zein ingelesez gailentzen da. Aita libanoarra (“Shakira” izen arabiarra da, “graziaz betea” esan nahi duena) eta ama kolonbiarra zituen, Kataluniar arbasoekin. Hamaika urterekin Buscando artista infantil telebista-lehiaketa irabazi zuen, hurrengo bi urteetan ere sari hori errepikatuko zuena. 16 urterekin Viña del Mar-eko Kantuaren Jaialdian parte hartzera gonbidatu zuten eta 2010ean Hegoafrikako Munduko Futbol Txapelketa itxi zuen artista izan zen. Pies Descalzos Fundazioaren sortzailea da, Kolonbian indarkeriaren biktima diren haurrei laguntzen diena, eta baita ALASen (Latinoamerika Ekintza Solidarioan) partaide; bere denbora eta diruaren zati bat, kausa solidarioei eskaintzen die.
Bideo bereziei buruzko iradokizunak
Maurice Ravel (1875-1937), Ziburun (Euskal Herriako Iparraldea, Frantziar aldea) jaio zen, eta aitarengandik, suitzar jatorriko ingeniariarengandik, jaso zuen laneko zorroztasuna, bai eta amarengandik ere, Mendatan (Bizkaia) jaioa, musikarekiko grina bere haurtzaroa apaintzeko erabili zituen kantu folklorikoekin. Jaio eta hilabete gutxira, familia Parisera joan zen, eta sei urterekin piano ikasketak hasi zituen. 14 urterekin Parisko Kontserbatorioan sartu zen eta bertan Gabriel Fauré-rekin ikasteko aukera izan zuen. 1901ean, bere Jeux d´eau estreinatu zuen. Piano-lan horrekin, Parisko musika-zirkuluetan bidea egiten hasi zen. Bertan, Ravelek Debussyn eta alderantziz izan zuen eraginaz eztabaidatzen zen. 1921ean, hil zen arte, Paris inguruko etxe batean egokitu zen, eta bertan musikari eta intelektual bikainak biltzen ziren. Bere sexualitateari dagokionez, biografoetako batzuek diote Ravel obsesionatuta zegoela amarekin, eta horrek asexualitate moduko bat eragin ziola; hau dela eta ezin izan zuen harreman intimorik izan emakumeekin edo gizonekin.
Daphnis et Chloé Maurice Ravelen musika duen balleta da, eta symphonie choréographique ("sinfonia koreografikoa") gisa deskribatu zuen. Gidoia Michel Fokinek moldatu zuen, Longo (K.o. II. mendearen amaiera - K.o. III. mendearen hasiera) idazle greziarraren izenburu bereko eleberri batetik abiatuta. Bi gaztek, ahuntzain batek eta artzain batek maitasuna aurkitu dute, eta hainbat gorabeheraren ondoren (Cloeren miresle bat, Dorcon, eta Dafnis, Liceion, tentatzen duen prostituta bat; piratek Cloe bahitu zuten...) amaiera zoriontsua izan da protagonisten ezkontzarekin. Ravel 1909an hasi zen partituran lanean, Sergei Diagileven enkarguz. Balleta Parisko Théâtre du Châtelet-en estreinatu zuten Errusiako Balletek 1912ko ekainaren 8an.
Gaur Anjara Ballesteros-Cillak eta Jeroen Verbruggenek eskainiko digute, Les Ballets de Monte-Carlo taldearekin batera.
Martigny-Combeko Comberintze, Suitzako Martin-Combe erkidegoko (Valais kantoian, Suitza) folklore-elkarte tradizional bat da, batez ere musika, dantza eta eskualdeko kultura-ondarearen zaintzari eskainia. 1947an sortutako folklore-taldea da, eskualdeko dantzak, musika eta jantzi tradizionalak aztertu, garatu eta sustatzeko helburuarekin. Horretarako, Combe ibarreko tradizioak berpiztu nahi ditu, aurreko mendeetan egiten ziren dantzak berreskuratuz. Valaiseko dantza eta musika folkloriko tipikoak entseatzen eta aurkezten dituzte, horietako asko antzinako jantzi eta ohituretan oinarrituta berreratuak, eta museoetako ikerketek berretsitako XIX. mendeko jantzi tradizionalak erabilita. Heldu zein umez osaturiko musikari eta dantzariek osatzen duten elkarteak tokiko eta nazioarteko folklore jaialdietan parte hartzen du, Martigny-Combe eta bere kultura ordezkatuz. Taldea bere eskualdeko kultur enbaxadoretzat jotzen da.
Gaur haren ekintza landuetako batean gaude.
Japoniako dantza tradizionala herrialde horretan egindako dantza-adierazpen artistiko desberdinei buruzkoa da. Bi forma nagusitan banatzen da: Odori (踊り?), Edo garaian sortua; eta Mai, Japoniako mendebaldean garatua. Odori Kabuki antzerki-agertokitik kanpo garatu zen eta gizonezkoen sentimenduetara bideratua dago; Mai, berriz, geletan garatzen da eszenatokiaren ordez, eta Nō antzokiaren eragina izan zuen. Badago Mai aldaera bat, Kyomai izenekoa, edo Kioto estiloko dantza. Tokugawa aroan garatu zen XVII. mendean, eta eragin handia du Kyotoko Gorte Inperialaren ohituren sofistikazioan eta glamourrean.
"Tonto batzuk dantzan ari dira eta beste batzuk begira. Edozein modutara ere, zergatik ez dantzatu? "Awa Odori ospetsuaren hitzak dira. Bideo honek 2014ko dantza eta bere erro budistetan oinarritutako interpretazioa aurkezten ditu. (Bideoaren oineko iruzkinetik jasoa).
Zapin, Malaysiako dantza tradizionala da, oso ezaguna Singapurren, baita Asiako hego-ekialdeko beste leku batzuetan ere, Malaysian eta Indonesian kasu. Malaysiako komunitatearen kultura-ondare immaterialaren parte da, eta arte eszeniko gisa zein ospakizun sozialetan praktikatzen da. Zapin dantza bat da, instrumentu tradizionalen erritmoan koreografiatutako dantza mugimenduekin, hala nola gambusa (jatorri arabiarreko laute laburra), akordeoia, errebana (danborra), biolina, marwak eta serulinga (txirula). Zapin hitza arabierazko "zafn" hitzetik dator, musikaren konpasean oinen mugimendu azkarrei erreferentzia egiten diena; jatorrian Yemen/Hadramaut-etik Erdi Aroan etorritako merkatariek eta misiolariek Malaysiako artxipelagoan sartutako kontzeptua da, eragin arabiarrak Malaysiako tokiko tradizioekin konbinatuz. Dantza kementsua da, urrats erritmikoekin animatua, naturan eta eguneroko bizitzan inspiratutako gorputz mugimenduak tartekatuz. Tradizioz gizonek bakarrik praktikatzen zuten, baina gaur egun ohikoa da gizonak eta emakumeak elkarrekin dantzan ikustea. Singapurren, Zapin jatorriz familia-erritual garrantzitsuetan antzeztu zen, hala nola ezkontzetan eta hastapen-zeremonietan, baina denborarekin Malaysiako tokiko kulturaren adierazpen sinboliko bihurtu zen. Zapin ez da soilik entretenimendua; haren mugimenduek, musikak eta letrek balio kulturalak eta sozialak transmititzen dituzte, hala nola apaltasuna, abegikortasuna eta komunitatea, Malaysiako kulturaren nortasuna islatuz.
Umeentzako musikari buruzko iradokizunak
Testu hauek egiteko Wikipediako hainbat artikulu erabili dira.
Videomusicalis-eko testuak, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez eginda daude.
