Herriaren aurka Israelgo Estatua egiten ari den
genozidio terrorista salatu nahi dugu.
1937ko apirilaren 26an, hegazkin faxistek Gernikako herri babesgabea bonbardatu zuten
Maiatzaren 1ean ospatzen da Langileen Nazioarteko Eguna
Musika klasikoan hasiberrientzako iradokizunak
Pablo Sorozabal (1897-1988) Donostian jaio zen, bere memorien arabera, “familia proletario eta euskaldun batean”. Donostiako Udal Musika Akademian hasi zituen biolin ikasketak; 17 urterekin Donostiako Kasinoko Orkestran sartu zen eta 21 urterekin Madrilgo Filarmonikan. Gipuzkoako Foru Aldundiaren beka batekin osatu zituen ikasketak Leipzigen eta Berlinen. Bere ideia errepublikarrak zirela eta, Gerra Zibilaren ondoren, konpositore gisa isolatuta egon zen, eta kosta egiten zitzaion Madrilen zarzuelak estreinatzea. Madrilgo Orkestra Sinfonikoko zuzendari gisa, modu txarrean amaitu zuen 1952an, Shostakovitxen Leningrado sinfonia jotzea debekatu ziotenean, eta horrek dimisioa eragin zuen.
Gernikako bonbardaketa, euskal foruen ikurra, euskal enklabe honen babesik gabeko herritar zibilen aurkako aire-erasoa izan zen. Sarraskia 1937ko apirilaren 26an egin zuten Alemaniako Kondor Legioak eta Italiako Abiazio Legionarioak, Espainiako Bigarren Errepublikako Gobernuaren aurka matxinatutako bandoaren alde borrokatzen zutenak.
Sarraski hori gogoan, Sorozabalek 1976an Gernika kantata berridatzi zuen, gaur aurkeztuko duguna, koru eta orkestrarako, Nemesio Etxanizen letrarekin. Kantata hori bere garaian txistu eta tronpa multzo baterako idatzitako Gernika hileta-martxaren berrlanketa da. Gaur eskainiko dugun bertsioa Xabier Iñaki de Arza Blanco maisu argentinarrak gidatuko du.
Ludwig van Beethoven (1770-1827), Bach eta Mozartekin batera, mendebaldeko musikako erraldoien hirukoteko kide da. Bonnen jaioa, bere aita, jatorriz flamenkoa, bigarren Mozart bihurtzen saiatu zen, nahiz eta porrot nabarmena izan. Hala ere, bederatzi urtetik aurrera, Christian Gottlob Neefe organo-jotzaileak Bachen estudioarekin liluratu zuen, eta beti izango zuen gogoan. 1787an Vienara joan zen Mozarten klaseak jasotzeko asmoz, baina bere amaren heriotzak Bonni itzuli zion egun gutxira. Horrela, bost urteren ondoren, Vienara itzuli zen, eta han Haydn eta Salierirekin harremanetan jarri zen, musikagile eta piano-jotzaile gisa ezagutuz, jendearen onarpen nabarmenarekin. Hala ere, piano-jotzailearen lanbidea ezin izan zuen burutu hurrengo urtean eraso zion gorreria zela eta, ahalmen horretatik erabat ezgaituta utzi zuen arte.
Beethovenen lanen katalogoa. Beethovenek konposatutako 138 musika-lan daude, opus ("obra" latinez) edo haren op. laburdura izenez ezagutzen diren zenbakien arabera ordenatuak, konpositorearen editoreek esleituak bera bizi zen bitartean. Horrez gain, beste 205 obra daude, opus kopururik ez dutenak eta konpositorea hil ondoren argitaratu zirenak. Lan horiei WoO zenbakiak esleitu zitzaizkien (Werke ohne Opuszahl, "opus zenbakirik gabeko lanak"). Katalogo hau Georg Kinskyk eta Hans Halmek (Das Werk Beethovens, Beethovenen lanak) egin zuten lehen aldiz 1955ean.
Septetoa mi bemol maiorrean klarinete, tronpa, fagot, biolin, biola, biolontxelo eta kontrabaxurako, Op. 20, Ludwig van Beethovenena, 1799an zirriborratu zen, 1800ean Vienan osatu eta estreinatu zen, eta 1802an argitaratu zen. Partiturak ohar hau du: «Der Kaiserin Maria Theresia gewidmet» (Maria Teresa enperatrizari eskainia). Beethovenen lanik ezagunenetako bat izan zen bere bizitzan, konpositorearen atsekabe handirako. Urte batzuk geroago, Beethovenek partitura suntsitzea ere nahi izan zuen, esanez: «Obra madarikatua! Hobe erreko balute!». Hala eta guztiz ere, Septeto oso ezaguna izan zen, bereziki Parisen, non hainbat hamarkadatan zehar, sarritan urtean behin baino gehiagotan Société des Concerts du Conservatoire orkestrak interpretatzen zuen.
Gaur, Janine Jansen (biolina), Dana Zemtsov (biola), Jens Peter Maintzek (txeloa), Stacey Watton (kontrabaxua), Martin Fröst (klarinetea), Jasper de Waal (tronpa), Fredrik Ekdahl (fagota osatutako septetoak eskainiko dugu.
Maiatzaren Batak, Langileen Nazioarteko Eguna edo Lanaren Eguna izenez ere ezagutzen denak, langile-mugimenduak lan-baldintza hobeak lortzeko historikoki egindako borroka oroitarazten du, eta Chicagoko langileen 1886ko protestak gogoratzen ditu, 8 orduko lanaldia eskatzen baitzuten. Manifestazio horietan — batez ere Chicagoko Martiriak izenez ezagutzen diren gertaeretan — hainbat langile erreprimitu, atxilotu eta exekutatu zituzten. Horren ondorioz, 1889an, Nazioarteko Kongresu Sozialistak langile mugimendua aldarrikatzeko eta omentzeko eguna izendatu zuen maiatzaren 1a.
Gaur egun, data horrek lan- eta gizarte-eskubideen defentsa sinbolizatzen du, lan-baldintza duinekin (bidezko soldata, arrazoizko orduak, laneko segurtasuna), borroka sindikalaz eta langileen arteko elkartasunaz gain.
Internazionala (L'Internationale frantsesez), Langile Mugimenduaren abestirik nabarmenena da. Mundu osoko langileen eta alderdi sozialista eta komunista gehienen ereserki ofizialtzat hartzen da, baita zenbait erakunde anarkistenena ere. Jatorrizko letra, frantsesez, Eugène Pottierrena da, eta 1871n idatzi zuen bere Cantos Revolucionarios lanaren barruan. 1888an, Pierre de Geyterrek enkarguz musikalizatu zuen Gustave Delory, Lilleko (Frantzia) Alderdi Langile Frantziarraren buruzagia, Lira de los Trabajadores (La Lyre des Travailleurs) alderdiko abesbatzaren errepertoriorako. 1889an, Bigarren Internazionalaren ereserki gisa (orain, Internazional Sozialista) eta SESBeko ereserki gisa hartu zen, 1922an sortu zenetik 1944ra arte.
Dokumentu historiko honetan, NBCko Orkestra Sinfonikoak eta Arturo Toscaninik gidatutako Westminsterko Abesbatzak Nazioarteko Ereserkia eskaintzen digute.
Richard Galliano (Cannes, 1950) musikagilea eta akordeoi jotzailea da. Pianoa eta akordeoia jotzen hasi zen, bere aita Lucien Gallianorekin, Nizan finkatutako italiarra. Ondoren, bere ikasketak Claude Noël irakaslearekin zabaldu zituen, jazz munduan sartu zuena. Musika ikasketak Nizako Kontserbatorioan jarraitu zituen, orduan Pedro Cochereau organistak zuzenduta. Han, kontrapuntu, harmonia eta tronboi eskolak eman zituen. 1983an, Astor Piazzollak, Piazzolla beraren musikarekin komedia frantses batean bandoneoiko lehen bakarlari gisa aritzera gonbidatu zuen. Hau izan zen bi musikarien arteko adiskidetasun handiaren hasiera, 1992an Astor Piazzolla hil zen arte iraun zuena.
Akordeoia haizezko musika-tresna harmonikoa da, hauspo batez, diapasoi batez eta egurrezko bi kutxa harmonikoz osatua. Bere bi muturretan hauspoa egurrezko kutxek ixten dute. Akordeoiaren eskuineko eskuaren zatiak, gainera, diapasoi bat du, piano baten (pianorako akordeoia) edo tekla biribilen (botoiak ere esaten zaie) moduko tekla-antolamenduarekin; ezkerreko eskuaren zatiak bi akordeoi motetan botoiak ditu baxuak eta laguntzazko akordeak jotzeko.
Gaur, Idoia Laburu soinujole gipuzkoarrak Galianoren Fou rire konposizio txikia eskainiko digu.
Musika klasikoari buruzko iradokizunak
Gregorio Allegri (1582-1652) italiar apaiz, abeslari eta konpositorea izan zen; musikalki Erromako San Luigi dei Francesi elizan hasi zen, Giovanni Bernardino Nanino di capella maisuarekin, 1591tik 1596ra, bere ahotsa aldatu zen urtera arte. Giovanni Maria Naninorekin musika ikasi zuen, Bernardinoren anaia eta Giovanni Pierluigi da Palestrinaren laguna. 1629an, Aita Santuaren Kaperako Koruan sartu zen, eta bertan egon zen hil zen arte; karguak prestigioa eta segurtasun ekonomikoa eman zizkion. Bere obra, batez ere musika sakratuz osatua, meza, motete, erostak, magnificats, ahots bakarlariarentzako concertini eta abarrez osatua dago. Gainera, sokentzako lau zatiko sonata bat konposatu zuen, soka-laukotearen prototipoa dena.
Miserere. Bere sorkuntzarik ezagunena 1638 inguruan egindako Miserere mei deus salmoarentzat konposatutako musika da. Harrezkero, Aste Santuan Kapera Sixtinoan erregularki interpretatzen da obra. Bi korutarako idatzia dago, bat lau ahotsekoa eta bestea bostekoa. Abesbatzetako batek jatorrizko kantuaren bertsio sinple bat abesten du; eta beste abesbatzak, distantzia batera, iruzkin landuago bat kantatzen du. Errenazimentuko estilo polifonikoaren adibiderik onenetako bat da, XVII. mendean stile antiko edo prima prattica deitua, eta eskola erromatarraren (Palestrina) eta veneziarraren (Andrea eta Giovanni Gabrieli, koru bikoitza) eragin konbinatuak adierazten ditu.
Hasiera batean, obra Kapera Sixtinotik kanpo egiteko debekua ezarri zen, baita kopiatzen zuenari eskumikua emateko mehatxua ere, baina kopia batzuk egin ziren. 1770ean Wolfgang Amadeus Mozartek, 14 urte besterik ez zituenak, behin bakarrik entzun ondoren, lana memoria-paperera transkribatu zuen, gero bigarren aldi batean zuzenketa txikiagoak sartzeko. Gertaera hau, oro har, Mozarten jeinuaren erakusgarri bezala gogoratzen da, Aita Santuak gertakariaren berri izan zuenean Urrezko Ezproiaren Ordenako Zaldun ere izendatu zuena. Mozarten kopia, inprobisazioak islatzen zituena, ez da gorde.
Gaur, Cambridgeko The Choir of Clare Collegek interpretatuko du, Timothy Brownek gidatuta.
Ludwig van Beethoven (1770-1827), Bach eta Mozartekin batera, mendebaldeko musikako erraldoien hirukoteko kide da. Bonnen jaioa, bere aita, jatorriz flamenkoa, bigarren Mozart bihurtzen saiatu zen, nahiz eta porrot nabarmena izan. Hala ere, bederatzi urtetik aurrera, Christian Gottlob Neefe organo-jotzaileak Bachen estudioarekin liluratu zuen, eta beti izango zuen gogoan. 1787an Vienara joan zen Mozarten klaseak jasotzeko asmoz, baina bere amaren heriotzak Bonni itzuli zion egun gutxira. Horrela, bost urteren ondoren, Vienara itzuli zen, eta han Haydn eta Salierirekin harremanetan jarri zen, musikagile eta piano-jotzaile gisa ezagutuz, jendearen onarpen nabarmenarekin. Hala ere, piano-jotzailearen lanbidea ezin izan zuen burutu hurrengo urtean eraso zion gorreria zela eta, ahalmen horretatik erabat ezgaituta utzi zuen arte.
Beethovenen ondare musikalak, pianorako 32 sonataz gain, ganbera taldeentzako obra ugari, piano eta biolinerako kontzertuak, musika intzidentala, musika sakroa eta, batez ere, Musikaren Historiaren gailurra betetzen duten bederatzi sinfonia biltzen ditu. Ondare hau, hobeto ulertzeko, etengabe berritu eta gainditzeko hiru etapatan bana dezakegu: A) 1802ra arte. Klasizismoa. Garai honetakoak dira pianorako egin zituen lehen hamar sonatak, harizko lehen sei laukoteak, septiminoa, lehen bi sinfoniak edo pianoko lehen bi kontzertuak. B) 1803-1814. Erromantizismoa. Heldutasun artistiko betean eta egitura formalaren eta lirismoaren erabateko kontrolarekin konposatzen ditu sinfoniak 3.etik 8.era, bere Fidelio opera, 3., 4. eta 5. pianorako kontzertuak, biolinerako kontzertua, kontzertu hirukoitza, “Claro de luna” eta “Appasionata” pianorako sonatak, Kreutzer biolinerako sonata… C) 1815 hil zen arte. Lengoaia biziago baten berrikuntza, tratamendu harmoniko eta estruktural ausartagoekin: pianorako azken bost sonatak eta harizko azken bost laukoteak, 9. Sinfonia bere bakarlariak eta korua gehituta, Misa Solemnis, …
Pianorako 5. kontzertua mi bemol maiorrean, Op. 73, "Enperadorea" bezala ezaguna, Beethovenen pianorako azken kontzertua izan zen. 1809 eta 1811 artean idatzi zen Vienan, eta Austriako Rodolpheri eskainia dago, Beethovenen babesle eta apopiloa izan zenari. 1811ko azaroaren 28an estreinatu zen Leipzigeko Gewandhausen. «Enperadorea» ezizena ez zuen Beethovenek berak jarri, baizik eta Johann Baptist Cramerrek, kontzertuaren editore ingelesak.
Enperadorea Kontzertua, hiru mugimendu tradizionaletan banatua dago: I (0´28´´) ALLEGRO. Beethovenen pianorako kontzertu guztietan bezala, lehenengo mugimendua bereziki luzea da. Sarreran orkestrak hiru akorde egiten ditu, eta, ondoren, cadenza txiki bat, inprobisazio izaeraduna, baina partituran idatzia. Sonata formari jarraituz idatzita dago, hiru gairekin, eta sarrera berezi batekin hasten da. Lehenengo bi gaiak, orkestraren sarrerarekin hasten dira, esposizio atalean, baina bigarren esposizioaren amaieran, pianoak hirugarren gai birtuoso eta garaile bat aurkezten du. Mugimenduaren koda bereziki luzea eta konplexua da. II (29´46´´) ADAGIO UN POCO MOSSO. Bigarren mugimenduak lirismo handia du, eta, zalantzarik gabe, hiru mugimenduetan ezagunena da. Gaian orkestrak sartuko gaitu, eta ondoren, pianoaren esposizio atalak. Gaia hirutan errepikatzen da, bariazio desberdinekin. Koda, hirugarren mugimenduaren gai nagusia lasai-lasai sartuz bukatuko da. III (28) RONDO - ALLEGRO MA NON TROPPO. Hirugarren mugimenduak etengabe jarraitzen dio bigarrenari, eta italiar rondo tipikoa da, forma hau duena: ABACABA. Gai nagusia pianoak interpretatzen du eta gero orkestrak erantzuten dio. Pianoko eskalek bigarren gaian sartzen gaituzte, eta orkestrak ere horri erantzuten dio. C atalean, askoz luzeagoa, A gaia aurkezten da hiru tonalitate desberdinetan.
Gaur Alina Bercu piano-jotzaile errumaniarraren bertsioan aurkeztuko dugu, Nicolas Pasquet maisu uruguaitarrak gidatutako FRANZ LISZT Weimar Orchestra of the University of Music-ek lagunduta.
Anthony Barfield tronboi-jotzaile eta konpositore estatubatuarra da, eta bere obrak AEBn, Europan eta Asian interpretatu dira, New Yorkeko Filarmonika eta Lincoln Center for the Performing Arts bezalako erakundeen enkarguekin; gainera, bere obrak Torontoko Sinfonikoak, Seattleko Sinfonikoak eta Kansas Cityko Sinfonikoak interpretatu dituzte. Tronboi jotzaile ohi gisa, Carnegie Hall, Avery Fisher Hall, Dizzy 's Coca Cola Club, Alice Tully Hall eta Kennedy Center aretoetan aritu da. Anthony Juilliard School eta Manhattan School of Music-en tronboi interpretazioko tituluak ditu eta Bostongo Kontserbatorioko irakaslea da Berklee-n.
Bonbardinoa, haize metaleko instrumentua da, eta baritono-tenorraren papera betetzen du Haize Orkestretan edo Musika Bandetan; Eufonio ere esaten zaio (“soinu eztia” ), eta horrek bere soinuaren izaera nabarmentzen du, adierazitako tesiturari dagozkion kanta-zatiez arduratzeko. Biolontxeloak orkestra batean betetzen duen papera betetzen du bonbardinoak Musika Bandan.
Gaur, Anthony Barfielden Heritage, Bombardino eta Musika Bandarako Kontzertua aurkezten dugu, hiru mugimendutan egituratua: I (0´35´´) BUILDING THE PYRAMIDS (Piramideen eraikuntza) .-. II (9´46´´) THE NILE (Nilo) .- III (17´12´´) FARAÓN THUTMOSIS (Thutmosis Faraoia).
Kontzertua Li Jiaye bakarlariak joko du Chenggong Bigarren Hezkuntzako ikasle ohien Musika Bandarekin batera, Chen Gengyu maisuaren gidaritzapean.
Krzysztof Penderecki (1933-2020), poloniar konpositore eta orkestra klasikoaren zuzendaria izan zen, bere konposizio-estiloagatik ezaguna, bere obra atonaletan bereziki ezaguna, horietako batzuk film ospetsuetarako erabili izan dira. Krakoviako Musika Akademian musika ikasi zuen Artur Malawski eta Stanislaw Wiechowiczekin. 1958an graduatu ondoren, irakaskuntzako postu bat hartu zuen Akademian. Pendereckiren lehen lanek Igor Stravinski, Anton Webern eta Pierre Boulezen eragina erakusten dute. 1959an, Varsoviako Udazkeneko Jaialdian, Hiroshimako biktimen aldeko Lamento pieza estreinatu zuen, hari igurtzizko 52 instrumentutarako idatzia.
Krzysztof Pendereckiren Requiem poloniarra XX. mendeko abesbatzen lan monumental eta emozionalki bizienetako bat da. "Hildakoen Meza Nazionala” (“Meza de Difuntos nacional") moduko bat da, 1980 eta 1984 urteen artean idatzia (geroago 1993ra arte erantsiak jaso zituena). Poloniar konpositoreak Requiem katolikoaren latinezko testu liturgikoa karga historiko eta patriotiko sakonarekin konbinatzen du. Hasieran abangoardista erradikala izan zen Pendereckik hizkuntza tonalagoa eta adierazkorragoa integratu zuen etapa honetan, bere egitura disonante eta kluster koral bereizgarriak erabat baztertu gabe. Hileta-meza erlijiosoa baino gehiago, memoria kolektiboko lana da Polish Requiem, non Pendereckik bere fede katolikoa bere kontzientzia historiko eta nazionalarekin lotzen duen; beraz, espiritualaren eta politikoaren arteko adiskidetzea irudikatzen du, tragediaren eta itxaropenaren artekoa.
Gaur aurkezten dugun bertsioaren protagonistak bakarlari hauek dira: Nomeda Kazlaus (sopranoa, Lithuania), Agnieszka Rehlis (mezzosopranoa, Polonia), Adam Zdunikowski (tenorea, Polonia), Liudas Mikalauskas (baxua, Lithuania), Kaunas State Choir (gidaria - Petras Bingelis), State Choir "Vilnius" group of men (gidaria - Povilas Gylys) eta Lithuanian National Opera and Ballet Theatre; guztiak Jacek Kaspszyk maisu poloniarrak gidatuak.
Denontzako musikari buruzko iradokizunak
Amy Winehouse (1983- 2011) abeslari eta konpositore britainiarra izan zen, hainbat musika genero interpretatzeagatik ezaguna, besteak beste, jazza, rhythm and bluesa, soula eta ska. 2003an bere estreinako albuma kaleratu zuen, Frank, arrakasta komertziala izan zuena eta Mercury sarietarako izendatua izatera iritsi zena. Bere bigarren albuma, Back to Black, 2006an argitaratu zen eta Grammy sarietarako sei izendapen lortu zituen. Horietatik bost irabazi zituen. 2007ko otsailean Britainiar Artista Onenaren Brit Award saria, World Music Award bat eta hiru Ivor Novello Sari irabazi zituen. 2011ko uztailaren 23an aurkitu zuten hilda bere apartamentuan, 27 urte zituela, intoxikazio etiliko baten ondorioz. 2012an, Winehouse VH1 kateko «100 musikako emakume onenen» zerrendan sartu zen (26. postua).
Alessandro Mahmoud (1992), profesionalki Mahmood bezala ezaguna, egiptoar-sardiniar jatorriko italiar kantautorea da. The X Factor italierazko bertsioaren seigarren denboraldian lehiatu ondoren lortu zuen ospea lehen aldiz. 2019an, Sanremo Music Festival irabazi zuen «Soldi» abestiarekin, eta Italia ordezkatu zuen 2019ko Eurovision Kantu Jaialdian, bigarren postura iritsita. Estreinako albuma, Gioventque bruciata, 2019ko otsailean kaleratu zuten, eta Italiako albumen zerrendan lehen postuan egin zuen debuta. Ondoren, 2022an, Sanremoko Jaialdia irabazi zuen berriro «Brividi» abestiarekin, Blanco abeslariarekin batera, eta Italia ordezkatu zuen 2022ko Eurovision Kantu Jaialdian, seigarren postuan geratuz.
Krisdayanti (1975) indonesiar abeslari eta aktore ezaguna da. Neskato bat baino ez zenean hasi zuen abeslari ibilbidea; bederatzi urte besterik ez zituela musikan murgiltzen hasi zen eta 12 urterekin bere herrialdeko pop artista gazteenetakotzat hartu zuten. Indonesiako musikaren industriako ikono arrakastatsuenetako bat izateaz gain, hainbat sari jaso ditu, herrialde barruan zein kanpoan. Channel V.ak "10 artista asiar handiena" izendatu zuen 2005ean. Era berean, "99 Indonesiako emakume boteretsuenetako" bat da Globe Asia aldizkariaren 2007ko urriko edizioan eta "Indonesiako garai guztietako 50 abeslari onenak" Rolling Stone aldizkariko 2010eko abenduko edizioan.
Charles Aznavour (1924- 2018), jaiotza-izena Shahnourh Varinag Aznavourián Baghdasarian zuena, armeniar jatorriko abeslari, konpositore, aktore, zuzendari, diplomatiko eta poeta frantziar bat izan zen, El embajador de la chanson ezizenez ezaguna. 94 urte bete zituen arte, musika unibertsalaren historian, Frantziako Frank Sinatra bezala deskribatutako abeslari ezagun eta karrera zabalenetakotzat hartzen zen. Bere ibilbidean zehar, Charles Aznavourrek frantsesez, ingelesez, alemanez, espainolez eta italieraz grabatuko du; bere albumetako batzuk arrakastatsu bihurtu dira eta bere abestiak artista askok abestu eta grabatu dituzte, hala nola Liza Minnelli, Johnny Mathis, Frank Sinatra, Barbra Streisand, Sting, Bob Dylan, Sammy Davis Junior, Édith Piaf, Nana Mouskouri, Céline Dion, Elton John, Julio Iglesias, Dalida, Mireille Mathieu, Raphael, Placido Domingo, Paul Anka, Compay Segundo, Dean Martin, Ray Charles, Nina Simone, Shirley Bassey, Luis Miguel, …
Bideo bereziei buruzko iradokizunak
Georges Bizet (1836-1875) piano-jole eta konpositore frantsesa, bizitzan arrakasta handirik lortu ez zuena. Bere opera ezagunenak, Carmenek, sekulako arrakasta lortu zuen estreinaldian, baina ez zuen gozatu, bihotzekoak jota hil baitzen hiru hilabetera, 39 urte zituela. Gainerako lanak zokoratuak izan ziren, eta XX. Mendean, pixkanaka berreskuratu zituzten. Hala ere, gaur egun konpositore bikain eta irudimentsutzat jotzen da.
Rodión Shchedrín (1932) piano-jotzaile eta konpositore errusiarra da. Errusiako Konpositoreen Batasuneko presidentea izan zen eta Berlingo Arte Akademiako kide gisa aitortu zuten; 1992an Errusiar Estatuko Saria jaso zuen. 1967an, suite bat egin zuen hari-orkestrarako eta perkusio zabalerako Carmen operako kantu garrantzitsuenekin, eta Alberto Alonsok ekitaldi bateko ballet bat sortu zuen.
Carmen, Suite. Gaur, Kubako Ballet Nazionalaren interpretazioan ikus dezakegu, 1948ko urriaren 28an Ballet Alicia Alonso izenarekin sortutako konpainiaren eskutik. 1950ean Alicia Alonso Balletaren Akademia Nazionala sortu zen eta urte horretatik aurrera Alicia, bere koreografia propioak konpainian estreinatzen hasi zen; 1955ean konpainiak Kubako Balleta izena hartu zuen. 1959an, Kubako iraultzaren garaipena gertatu zenean, konpainia berrantolatu egin zen jarduerarik gabeko aldi baten ondoren, eta Kubako Ballet Nazionala izena hartu zuen. 1980ko martxoaren 24an, Unescok Nazioarteko Gala bat antolatu zuen Parisen, Alicia Alonsoren omenez. 1993an Alicia Alonso Dantza Katedra sortu zen Madrilgo Complutense Unibertsitatean.
Fur Elise (Elisarentzat), piano bakarlariarentzako idatzitako bagatela da, Beethovenen lanik ezagunenetako bat izanik. Maisua hil eta 40 urtera eman zen ezagutzera partitura, bere eskuizkribua ikasle ohi baten paperen artean aurkitu ondoren. Badirudi nahasmena egon zela izenburuak irakurtzeko zituen zailtasunengatik, eta, “Fur Elise” beharrean, “Fur Therese” zela idatzita zegoena; azken hau da, lan honen izenburua izan behar zena.
Eszenografia Floridan (AEB) jaiotako Vivian Ruiz (2001) dantzari gazteak egin zuen, eta hainbat lehiaketatan lehen sariak irabazi zituen.
Bhangra Indiako azpikontinenteko Punjab (India/Pakistan) eskualdeko dantza folkloriko tradizionala da. Manuelen arabera (2001), bhangra bereziki lotuta dago Vaisakhiko udaberriko jaialdiarekin, uzta biltzeko garaian ospatzen dena, apiriletik maiatzeko lehen hiruhilekora bitartean. Aurkezpen tipiko batean, hainbat dantzarik ostikoak, jauziak eta gorputz-flexio indartsuak egiten dituzte (askotan besoak edo sorbaldak gora mugituz) boliyan izeneko abesti laburren doinuan eta, batez ere, dhol-aren erritmoan (adabaki bikoitzeko danborra). Mutur batean baketa astun batekin eta bestean arinago batekin kolpatuta, dhol-ak izaera erritmiko sinkopatu (aldi ahuletan azentuekin) eta oszilatzaile batez bustitzen du musika, normalean musika bhangraren zigilu bereizgarri gisa mantendu dena. Bhangra, dantza punjabi kementsua, ospakizun kultural eta komunitario gisa sortu zen punjabi nekazarien artean; bere eboluzio modernoari esker, bere sustrai tradizionalei punjabiei eutsi ahal izan die, eta aldi berean, bere irismena zabaldu du herri-musikan eta DJan integratzea, talde-gaitasunak eta eskola eta ikasketetako ariketa- eta dantza-programak barne hartzeko.
Txalaparta Euskal Herriko perkusio instrumentu tradizionala da; bi euskarri ditu (saskiak, aulkiak, etab.); hauen gainean, material isolatzaileren bat (arto-hostoa, zaku zahar biribilkatuak, belar lehorra, etab.) eta honen gainean, lau makilekin kolpatzen den ohol bat (txalapartari bakoitzeko bi). Tradizioz txalaparta bakoitzak egurrezko bizpahiru ohol izan ohi zituen arren, gaur egun ohikoa da dozena bat oholez osatutako txalapartak aurkitzea. Sagardoa fabrikatzeko lanekin oso lotuta zegoen. Sagarra birrindu ondoren, afari bat egiten zen eta festa goizaldeko ordu txikietara arte luza zitekeen. Duela gutxi, gaur aurkezten dugun bideoan bezala, Harriparta edo Harrizko Txalaparta ere ezagun egiten hasi da.
Internazionalaren bertsio hau, zuraren eta harriaren hizkuntzan grabatuta dago, eta elkartu ahala abesti ezagunaren melodia osatzen dute. Singularrak eta unibertsalak bat egiten dute: Euskal Herriko musika-tresna berezienetako batek, Txalapartak, langile-klasearen ereserki unibertsala interpretatzen du. Bertsioa Hutsun Txalaparta Taldeak egin du, LAB sindikatuak eskatuta.
Umeentzako musikari buruzko iradokizunak
Testu hauek egiteko Wikipediako hainbat artikulu eta Adimen Artifizialeko informazio puntualak erabili dira.
Videomusicalis-eko testuak, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez eginda daude.
