Herriaren aurka Israelgo Estatua egiten ari den
genozidio terrorista salatu nahi dugu.
Musika klasikoan hasiberrientzako iradokizunak
Johann Sebastian Bach (1685-1750) biolin-jolea, organo-jolea, zuzendari eta konpositore alemaniarra izan zen. Eisenachen jaio zen, historiako musika-familia garrantzitsuenean, bere baitan 30 konpositore ospetsu baino gehiagorekin. 1703an lortu zuen Arndstateko Printzearen gorteko musikari gisa egin zuen lehen lana, eta 1707an Mülhausenera joan zen organista gisa. Han, Maria Barbara lehengusinarekin ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituen. 1720an emaztea hil ondoren, urte eta erdi geroago berriro ezkondu zen Maria Magdalenarekin, zeinarekin beste hamahiru seme-alaba izango zituen. 1723an Leipzigera joan zen bizitzera eta 65 urterekin hil zen. Musikagile emankorra, Musikaren Historiako hiru jeinu nagusietako bat da Mozart eta Beethovenekin batera.
Bachen lanen katalogoa edo Bach-Werke-Verzeichnisen, BWV siglengatik ezagunagoa, konpositorearen lan guztien aurkibide zenbakitu batez osatuta dago,
gaika antolatuta, generoen lan motaren arabera eta Ahots edo instrumentu izaeraren arabera, mundu osoko akademiko eta musikariek erabilia. Katalogo hori 1950ean sortu zuen Wolfgang Schmieder musikologo alemaniarrak.
Orkestrarako suiteak, BWV 1066-1069 (ouvertures deituak egileak), Johann Sebastian Bachen lau pieza dira, ziur asko 1725 eta 1739 bitartean Leipzigen konposatuak. Ouverture hitzak Frantziako oberturaren estiloko irekiera-mugimendua aipatzen du. Bertan, hasierako erritmo nahiko motelean doan konpas bitarreko sekzio dotore bati, konpas hirutarrean idatzitako estilo fugato azkar batek jarraitzen dio, gero sarrerako musikaren laburpen labur batekin osatuz. Zentzu zabalago batean, Alemaniako Barrokoan erabiltzen zen terminoa da, estilo barroko frantseseko dantza-pieza batzuei erreferentzia egiteko, aurretik ouverture bat zuela.
Gaur Orkestrarako Bigarren suitearen zati bat ikus dezakegu (Orchestral Suite No.2 in b minor, BWV1067); zehazki, azken hiru mugimendu edo dantzak: V. Polonaise (0 '2 ") .-. .-. Ⅵ.Minuet (3´24´´) .-. Ⅶ.Badinerie (4´45´´). Suitea flautarako eta hari multzorako idatzia dago; gaur egun, Yunyoung Lee txirula jotzaile korearra bakarlari duela.
Richard Wagner (1813-1883) musikagilea, orkestra-zuzendaria, poeta, saiakera-egilea, antzerkigilea eta Erromantizismoaren teoriko musikala izan zen. Bere ideia eta idazki antisemitengatik eztabaidatua izan zen, hala nola Judaismoa musikan, juduek musikarekin zuten harreman musikalaren aurka. Hasieran, bere lanek tradizio erromantikoari jarraitzen zioten, baina geroago pentsamendu musikala eraldatu zuen «erabateko artelanaren» (Gesamtkunstwerk) ideiarekin. Filosofiarako, literaturarako, musikarako, arte eszenikoetarako, pinturarako eta eskulturarako duen gaitasunak arte osoaren erakusle gisa pentsatutako operetara eramaten du. Printzipio horiekin eraiki zuen Bayreuther Festspielhaus antzokia, bere operak antzeztu ahal izateko. Opera horietako musikaren egilea izateaz gain, libretoaren eta eszenografiaren egilea ere bazen.
"Erromesen korua" (jatorrizko alemanezko izenburua: "Beglückt darf nun dich, edo Heimat, ich schauen") Richard Wagnerrek konposatutako "Tannhäuser" operaren unerik ospetsu eta hunkigarrienetako bat da. Protagonista, Tannhäuser, trobadore bat da, Venusbergeko (Venusen mendia) plazerrek liluratu dutena, baina gero damutu egiten da eta erromesaldia egiten du Erromara Aita Santuaren barkamena eskatzeko. "Erromesen koruak" erredentzioa jaso duten fededunen itzulera sinbolizatzen du, eta Tannhäuserren drama pertsonalarekin kontrastatzen da, hasiera batean erreguari uko egin baitzioten.
Gaur eskaintzen dugun bertsioa Ponte Singers and Ponte Orchestrari dagokio, Stephen Lam Lik Hin maisu hongkondarraren gidaritzapean.
Claude-Michel Schönberg (1944) ekoizle, aktore, abeslari, herri musikaren konpositore eta antzerki frantseserako musikagilea da, Alain Boublil libretistarekin egindako kolaborazioengatik ezagunagoa. Idatzi duen musika gehiena abesti frantsesentzat, musikalentzat eta rock operarentzat izan da, 1973an idatzitako La Révolution Francaise bezala, urte horretako ekoizpenean Luis XVI .a erregearen papera interpretatuz. 1974an Le Premier Pas abestiaren musika eta letra idatzi zituen, urte hartan Frantziako herri musikan lehena bihurtu zena, milioi bat kopia inguru salduz, bere abestia berak abestuz. 1980an Miserableak musikala estreinatu zuen, gaur bere gai nagusia aurkezten dizueguna, eta 1989an Miss Saigon.
Miserableak Victor Hugoren izen bereko eleberrian oinarritutako musikala da, Claude-Michel Schönbergen musikarekin eta Alain Boublil eta Jean-Marc Natelen letra originalekin frantsesez. XIX. mende hasierako Frantzian girotua, musikalak Jean Valjean indar ikaragarriko preso-ohiaren istorioa kontatzen du, ogia lapurtzeagatik espetxean hemeretzi urte egin ondoren erredentzioa bilatzen duena. Bere iraganaren erruz lan zintzo bat lortu ezinik, Valjeanek apezpiku onbera baten errukiari esker aurkitzen du bere bidea, zeinak bere baldintzapeko askatasuna hautsi eta nortasun faltsu baten pean bizitza berri bat hasteko inspiratzen baitu, Javert inspektorearen jazarpen gupidagabea urteetan zehar jasaten duen bitartean.
Gaur I Dreamed A Dream abestia aurkeztuko dugu, musikalaren gai nagusia, Hayley Westenra soprano zeelandaberritarraren interpretazioarekin.
Silvestre Revueltas Sánchez (1899-1940) XX. mendeko musikagile modernista, biolinista eta orkestra-zuzendaria izan zen. Carlos Chavezek Mexikoko Orkestra Sinfonikoko zuzendari laguntzaile izendatu zuen, eta kosta egin zitzaion konposizioan aritzea, bere autoestimu ezagatik eta bere ideia ezkertiarrengatik Mexikoko gizarteak luzaroan zokoratu zuelako. Gerra Zibilean Espainiara bidaiatu zuen errepublikazaletasunari laguntza pertsonala emateko, eta itzuli zenean Sensemayá idatzi zuen. Gaur egun, Mexikoko konpositore garrantzitsuenetakotzat jotzen da, ganbera-musikaren eta orkestra-errepertorioaren zati garrantzitsu bihurtu diren zenbait obraren irismen eta originaltasunagatik.
Ocho por radio Silvestre Revueltasen lan original eta bereizgarrienetako bat da. 1933an konposatutako pieza honek bere musika-hizkuntza definitzen duten estilo-ezaugarri asko islatzen ditu: energia erritmikoa, orkestra-kolorea, umorea, eta Mexikoko hiri- eta herri-bizitzaren eragin argia. Izenburuak dioenez, irratirako konposatua izan zen, eta estilo garaikideko zortzi instrumentutarako idatzia dago, hainbat geruza erritmiko gainjarrita, motibo labur errepikatuetan, eraldatuetan eta elkarren ondoan jarritakoetan oinarrituta; hori guztia Revueltasen musikan ohikoa.
Gaur, Ivan Lopez Reynoso mexikar maisuak gidatutako UNAMeko (OFUNAM) Orkestra Filarmonikoko kideek osatutako Ensemblek eskainiko digu.
Musika klasikoari buruzko iradokizunak
Johann Sebastian Bach (1685-1750) biolin-jolea, organo-jolea, zuzendari eta konpositore alemaniarra izan zen. Eisenachen jaio zen, historiako musika-familia garrantzitsuenean, bere baitan 30 konpositore ospetsu baino gehiagorekin. 1703an lortu zuen Arndstateko Printzearen gorteko musikari gisa egin zuen lehen lana, eta 1707an Mülhausenera joan zen organista gisa. Han, Maria Barbara lehengusinarekin ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituen. 1720an emaztea hil ondoren, urte eta erdi geroago berriro ezkondu zen Maria Magdalenarekin, zeinarekin beste hamahiru seme-alaba izango zituen. 1723an Leipzigera joan zen bizitzera eta 65 urterekin hil zen. Musikagile emankorra, Musikaren Historiako hiru jeinu nagusietako bat da Mozart eta Beethovenekin batera. Eragin nabarmena izan du Haydn, Mozart, Beethoven, Mendelssohn, Schumann, Chopin… eta beste hainbat konpositore ospetsutan.
Bachen lanen katalogoa edo Bach-Werke-Verzeichnisen, BWV siglengatik ezagunagoa, konpositorearen lan guztien aurkibide zenbakitu batez osatuta dago,
gaika antolatuta, generoen lan motaren arabera eta Ahots edo instrumentu izaeraren arabera, mundu osoko akademiko eta musikariek erabilia. Katalogo hori 1950ean sortu zuen Wolfgang Schmieder musikologo alemaniarrak.
Pianorako 3. kontzertua re maiorrean BWV 1054, Johann Sebastian Bachen teklaturako transkripzio bat da (jatorrian klabezina, baina gaur egun pianoan ere asko interpretatzen da) bere Biolinerako kontzertua mi maiorrean, BWV 1042. Musika lanarena. Bachek 1738 eta 1739 artean Leipzigen idatzi zuen klabezinerako kontzertuen bildumaren parte da. Kontzertua hiru mugimendutan egituratuta dago: I (0 '09 ") ALLEGRO: Energiaz betea, estilo bizi eta erritmikoarekin. Bakarlariak jatorrizko biolinaren pasarteak imitatzen ditu, teklatura egokituta. Kontzertu barrokoetan ohikoa den ritornello (gai errepikaria) egitura argia du .-. II (7 '37 ") ADAGIO E SEMPRE PIANO: Mugimendu introspektibo eta lirikoa Si minorrean. Teklatuak melodia malenkoniatsu bat abesten du akonpainamendu leun eta konstante baten gainean. III (12 '48 ") ALLEGRO: Azken mugimendu bizidun eta dantzaria. Erritmo markatuak, teklatuaren eta orkestraren arteko elkarrizketarekin. Hirutar forma tipikoa eta bulkada-sentsazio handia gordetzen ditu.
Gaur Lilya Zilberstein piano-jotzaile errusiarrak eskainiko digu, Orchestra of Lausannek lagunduta.
Maria Antoina Walpurgis Symphorosa, Municheko Nymphenburg jauregian jaio zen, Austriako Maria Amalia artxidukesaren alaba (Jose I.a enperadorearen alaba gazteena) eta Karl Albert Bavariakoa printze hauteslearen alaba (ondoren Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea, Karlos VII .a bezala izendatua). Bere bizitzan zehar heziketa bikaina jaso zuen, batez ere arteetan; horien artean, poesia eta musika, margotzea eta idaztea. Bere gurasoengandik bizirik atera zen alaba zaharrenak bezala, eta, beraz, Europako printzeen arteko ezkontzarako bilatua, garrantzi politikoa izan zuen hasieratik, eta heziketa egokia izan zuen, instrumentuak jotzen ikastea barne. Saxoniako Hautesle izan zen Saxoniako Federiko Christian Hauteslearen emazte bezala; hau 1763an hil ondoren, Bavariako Maria Antonia bihurtu zen, Saxoniako erregeorde bere seme Federiko Augusto I.a Saxoniakoarentzat. Bere operengatik izan zen batez ere ezaguna: Il trionfo della fedeltà («Fideltasunaren garaipena») eta Talestri, regina delle amazoni («Talestri, amazonen erregina»).
Talestri, Queen of the Amazon. Thalestri Amazoniako erregina greziar mitologiako lan askotan agertzen da, eta, istorio eta ziklo mitiko horietako asko bezala, Erdi Aro berantiarrean eta aurrerago ere, obretako gai ohikoa bihurtu zen. Zenbait operak gai berari heldu zioten hurrengo mendean, Maria Antoniak bere libreto eta musika propioa egin zuelarik. Bilbearen ardatza Talestris eta eszitar jatorriko gobernari baten arteko harremana da, Orontes. Pertsonaia nagusiaz gain, beste bi pertsonaia garrantzitsu emakumeak dira: Antiope, bere aholkularia, Learchus eszitar gizon batekin maitemintzen dena; eta Tomiris, Dianaren apaiz-batura, Orontesen ama dena — operaren amaiera aldera agertzen den bezala —. Azkenean, bilbea zorionez amaitzen da, bikote bakoitza elkartuta eta gerra saihestuta, eszitiarrek eta amazonek elkarrekin modu baketsuan bizitzea lortzen duten bitartean.
Gaur operaren Obertura aurkeztuko dugu, hiru mugimendutan artikulatua: I (0 '00 ") ALLEGRO .-. II (2' 34") ANDANTINO .-. III (4 '46 ") ALLEGRO Academy of Ancient Musicen interpretazioan.
Charles Gounod (1818-1893), frantziar musikagilea izan zen, gaur egun eskaintzen dugun Ave Maria lanagatik ezaguna. Parisen jaio zen eta lehen eskolak amarengandik jaso zituen, Kontserbatorioan matrikulatu arte. Oso konpositore emankorra izan zen, obra sakratu zein profanoekin; guztien artean, bere Faust operak begirune berezia merezi du. Bizet, Saint-Saëns eta Jules Massenet konpositore frantsesengan duen eragina nabaria da. Debussyk berak ere «beharrezkotzat» jo zuen, bere estetikak frantsesen belaunaldi harentzat wagneriarren bultzadari aurre egiteko kontrapisu indartsua egin zuelako.
Faust, Charles Gounoden musika eta Jules Barbier eta Michel Carreren frantsesezko libretoa duten , bost ekitalditan eskainitako grand opéra da. Goethen Fausto kondairan oinarritua. Théâtre Lyriquen (Théâtre-Historique, Opéra-National, Boulevard du Temple) estreinatu zen Parisen 1859ko martxoaren 19an, baina ez zioten harrera ona egin. Estreinatu eta hiru urtera, Parisen berrantolatu zen, eta oraingoan arrakasta izan zuen; lanak nazioarteko ibilbide luzea izan zuen eta izugarrizko ospea izan zuen: 2400 aldiz baino gehiagotan antzeztu zen Garnier Operan. New Yorkeko Metropolitan Opera 1883ko urriaren 22an inauguratu zen, eta bere zortzigarren operarik antzeztuena izan zen, 2008ra arte 730 emanaldi baino gehiago izan zituena.
Pablo Sarasate (1844-1908) Iruñean jaiotako biolinerako konpositore eta birtuosoa izan zen. Haur goiztiarra, gurasoek, bere semearen musika-gaitasunez jabetuta, biolinaren ikasketetan trebatu zuten; ikasketa horiek Madrilen eta Parisen sakondu zituen. 1859an bere ibilbide publikoa hasi zuen Europa eta Amerika osoan zehar kontzertuak emanez eta hil arte aktibo mantenduz. Bere ospe unibertsala agerian geratu zen, musikari handi batzuen partituretako eskaintzarekin, hala nola Max Bruch, Camille Saint-Saëns, Édouard Lalo, Henryk Wieniawski, Antonín Dvořák eta beste batzuenetakoetan. Biarritzeko «Villa Navarra» etxean hil zen 1908an, 64 urte zituela.
Gaur, Sarasateren Biolin eta orkestrarako fantasia eskainiko dugu, Gounoden Faust-en kantu nagusietako batzuekin osatua eta gaur Alejandra Reyes biolin-jotzaile mexikarrak birsortua, Querétaroko Filarmonikoak lagunduta.
Ralph Vaughan Williams (1872-1958) Down Ampneyn (Gloucestershire) jaiotako britainiar musikagilea izan zen. Musika eta historia ikasi zituen Cambridgeko Unibertsitatean, gero Berlinen Max Bruchekin eta Parisen Maurice Ravelekin. 1919an Royal College of Musiceko (RCM) irakasle izendatu zuten, eta urtebete geroago Oxfordeko Unibertsitateak Honoris Causa doktore izendatu zuen, Bach Choireko zuzendari izatera iritsiz eta hogeiko hamarkadan bere lanak Europako kontinente osoan zabaltzea lortuz. Bere musika normalean ingelesa bezala deskribatzen da, Gustav Holst, Frederick Delius, George Butterworth, William Walton eta beste hainbat konpositore bezala.
English Folk Song Suite, Ralph Vaughan Williams konpositore ingelesaren lanik ospetsuenetako bat da. Folk Song Suite gisa argitaratu zen lehen aldiz Musika Bandarako, eta Kneller Hallen estreinatu zen 1923ko uztailaren 4an, Hector Adkins tenientearen zuzendaritzapean. Ondoren, 1924an, Vaughan Williamsen ikasle Gordon Jacobek orkestra osorako moldatu zuen eta English Folk Song Suite gisa argitaratu zuen. Ondoren, Frank Wrightek Britainiar estiloko Musika Banda baterako moldatu zuen, 1956an, eta English Folk Songs Suite gisa argitaratu zuen.
Egitura. Suiteak hiru mugimendu ditu: I (0´4´´) Martxa .-. II (3´51´´) Intermezzo .-. III (7´31´´) beste Martxa bat. Gaurkoan D´Algemesi Banda Sinfonikoak eskaintzen digu, Alberto Ferrer i Martinez maisuak zuzendua.
Denontzako musikari buruzko iradokizunak
Ray Charles (1930-2004) soul eta R&B-ko abeslari, saxofoi jotzaile eta pianista estatubatuarra izan zen, 5 urterekin ikusmena galtzen hasi zena eta 7 urterekin itsu geratu zena. Soul musikaren aitzindaria izan zen 1950eko hamarkadan, eta bluesa, rhythm and bluesa eta gospel estiloa konbinatuz, Atlantic zigilurako diskoa grabatu zuen. Country, rhythm and blues eta pop musika integratzen lagundu zuen 1960ko hamarkadan, ABC Records-en arrakasta handia lortuz, Modern Sounden bi albumekin. ABCrekin egon zen bitartean, grabatu zuen konpainian kontrol artistikoa izan zuen lehen musikari afroamerikarretako bat izan zen.
Greatest Hits: 1 (0:00) Hit the Road Jack .-. 2 (3:30) Georgia On My Mind .-. 3 (8:22) A Song for You .-. 4 (13:57) I Can't Stop Loving You .-. 5 (18:18) Hallelujah I Love Her So .-. 6 (21:23) America the Beautiful .-. 7 (25:24) Living in the City .-. 8 (30:07) What'd I Say .-. 9 (34:15) Let It Be .-. 10 (37:12) Somewhere Over the Rainbow .-. 11 (41:15) Say No More .-. 12 (47:07 Sinner's Prayer) .-. 13 (49:30) You Are My Sunshine .-. 14 (52:43) You Don't Know Me .-. 15 (56:12) My Bonnie .-. 16 (1:00:04) Unchain My Heart .-. 17 (1:02:44) Cry .-. 18 (1:06:14) In The Evening .-. 19 (1:13:16) Yesterday .-. 20 (1:16:46) If I Could .-. 21 (1:21:02) Tien Dua - Thanh Vu (Don't ask me why this song is here.. It..just is)
Sunidhi Chauhan (New Delhi, 1983ko abuztuaren 14a) abeslari indiarra da. Ram Gopal Varmak zuzendutako "Zindagi" filmaren soinu-bandan parte hartu zuen "Ruki Ruki" abestiarekin egin zen ezagun. Halaber, Filmfare RD. saria ere jaso du, 2001ean Burmanen emakumezko interprete musikal onena izateagatik. Gainera, Lata Mangeshkarrek musika irakaspen bat ere eskaini zion, aurretik ez baitzuen beste errekonozimendurik jaso. Gaur egun, Asha Bhosle abeslaria oinarri hartuta, bere talentuagatik artista hindu ezagunenetakoa da. 2009an Sunidhik interpretatutako beedi musika izan zen Brasilgo India telenobelaren abesti nagusia, maitasun istorio bat. Horrek ospe handia eman zion bai Brasilen bai beste herrialde latindar batzuetan.
Tom Jobim (1927-1994) bossa nova, bere herrialdeko musika herrikoia eta musika klasikoko konpositore, moldatzaile, abeslari, gitarrista eta pianista brasildarra izan zen. Brasilgo musikaren adierazlerik handienetakotzat jotzen da, eta XX. mendeko herri-musikako konpositore handienetakotzat. Bossa nova internazionalizatu zuen artista izan zen, eta, artista estatubatuar garrantzitsuen laguntzarekin, jazzarekin uztartu zuen. Jobimen erro musikalak musika klasikoan daude, Claude Debussy, Frédéric Chopin eta Heitor Villa-Lobosen bitartez. Horri Brasilgo samba eta folklorea, cool jazzaren harmoniak eta Broadwayko musikalak gehitu behar zaizkio. Bere ekoizpen oparoaren artean, "Garota de Ipanema" kantua nabarmentzen da, munduko brasildar doinu ezagunenetako bat.
Elis Regina Carvalho Costa (1945 – 1982) brasildar abeslaria izan zen, brasildar musika herrikoi (MPB) bezala ezagutzen den musika generoaren ordezkari handienetako bat. Kritikari, musikari eta interprete askok Brasilgo abeslari onenetakotzat jotzen dute. 1956an, Farroupilha Irratiko haurrentzako O Clube do Gurí irratsaioan parte hartu zuen; horrela lortu zuen bere lehen kontratu profesionala. 1965ean LP bat kaleratu zuen Jair Rodriguesekin, Dois na bossa, zeinek salmenta marka nazional bat ezarri zuen. 1974an, Tom Jobim kantautore eta musikariarekin Elis & Tom albuma grabatu zuen, garai guztietako bossa nova diskorik onenetakotzat jotzen dena. Bere heriotza goiztiarra, 36 urterekin, kokaina eta alkohol gaindosi batek eragin zuela dirudi.
Bossa Nova Brasilgo musika herrikoiaren genero musikala da, sambatik eratorria eta jazzaren eragin handia duena. Hasieran, hitza bera, samba, kantatzeko eta jotzeko modu berri bat izendatzeko erabili zen, eta «birformulazio estetiko» bat izan zen hiri-samba karioko modernoaren barruan. Instrumentazio sinple batean eta disonantzien erabilera dotorean oinarrituta, lengoaia propioa garatu zuen lirismo intimo batekin. Berrogeita hamarreko hamarkadaren amaieran sortu zen, João Gilberto, Tom Jobim, Vinícius de Moraes eta Rio de Janeiroko hegoaldeko erdiko klaseko beste kantari eta konpositore gazte batzuei esker. Urteen poderioz, bossa nova Brasilgo herri-musikaren historian eragin handiena izan duen mugimenduetako bat bihurtu zen, eta mundu mailako proiekzioa lortu zuen.
Laura Pausini (1974) Faenzan, Ravenan, jaiotako italiar kantautorea da, eta nazioarteko sari ugari irabazi ditu. Bere ibilbide profesionala hasi arte Solarolon bizi eta hazi zen, Milanera aldatu baino lehen. Bere ibilbidea italieraz gain beste hizkuntza batzuetan abesteagatik bereizten da, hala nola espainieraz, portugesez, ingelesez, frantsesez, sizilieraz, napoliteraz, katalanez eta baita latinez ere. Bere albumek arrakasta komertziala izan dute, batez ere Europan, Latinoamerikan eta Asian. Italiar kantautore arrakastatsuena eta mundu mailan ezagunena da. Hamabost estudioko album ditu merkatuan, eta 2016ra arte 75 milioi disko baino gehiago saldu ditu.
Bideo bereziei buruzko iradokizunak
Léo Delibes (1836 -1891) frantziar musikagile erromantikoa izan zen. Ama musikaria zuen eta aitona opera abeslaria. Bere iloba Frédéric, Miguel Delibes idazle espainiarraren aitaren aldeko aitona izan zen. Musika ikasketak Parisko Kontserbatorioan hasi zituen 1847an, non Adolphe Adamen ikasle izan zen. Konpositore bezala, 1870ean benetako ospea lortu zuen bere Coppélia balletaren arrakastarekin. Bere beste balleten artean Sylvia ere aipatzekoa da, Léon Minkusekin batera idatzia; ballet honen Pizzicatoa oso ezaguna da, Delibesen arrakastarik handienetako bat izanik. Hainbat opera eta opereta, meza, kantata eta antzerkirako musika ere konposatu zituen, dantza eta aire zaharrak bezala.
Coppélia ballet sentimental eta komikoa da, hiru ekitalditan egina. Arthur Saint-Léonen koreografia originala du, Saint-Léon eta Charles Nuitterren ballet libreto baterako eta Léo Delibesen musikarako. E.T.A. Hoffmannen Der Sandmann (Harezko gizona) izeneko istorio makabro batean oinarrituta dago. Balleta 1870eko maiatzaren 25ean estreinatu zen Parisko Operan. Istorioa asmatzaile misteriotsu bati buruzkoa da, Coppélius Doktorea, benetako tamainako panpina dantzaria duena. Hain dirudi egiazkoa, ezen Franz hartaz maitemintzen baita, bere benetako maitasuna, Swanilde, alde batera utzirik, non II. Ekitaldian bere eromena erakusten baitio, panpina bat bezala jantzi eta bizia hartu nahian.
Gaur Coppelia balLetaren lehen zatia eskainiko dugu Charline Giezendanner (Swanilda), Mathieu Ganio (Frantz), Pierre Lacotte (Coppelius) eta Parisko Opera Nazionaleko Dantza Eskolarekin.
Jarabe tapatío, Jalisco estatuko dantza mexikar ezaguna da; herrialdetik kanpo, kapela mexikarraren dantza bezala ezagutzen da. Dantza jalisciarrak gizonak emakumearekiko duen jarraigoa irudikatzen du, gizonak bere bikotekideari maitasun harreman bat hasteko egiten dion gonbitetik hasita. Dantzaldian, gizonak jantzietan daraman txarro kapela lurrean dago eta bi dantzariek takoneoak egiten dituzte bere inguruan, emakumea kapela jasotzeko makurtu arte. Dantzaldia emakumeak kapela lurretik jasotzen duenean amaitzen da.
Mariachi Vargas de Tecalitlan Mexikoko musika folklorikoko taldea da, 1897an Gaspar Vargas López maisuak (1880-1969) sortua. Gaur egun, Rubén Fuentes maisuaren ekoizpen artistikoaren eta zuzendaritza orokorraren pean dago, eta Carlos Martínezek zuzentzen du musika. Taldea harpa batek, bihuela batek, gitarra batek, gitarroi batek, hiru tronpetak eta zazpi biolinek osatzen dute, eta Munduko Mariatxi Onena izena dute, Fuentesek berak (1956an RCA Victorren zuzendari artistikoa zenean) taldearentzat iradoki zuena. Bere ibilbide luzean, hamaika errezitaldi egin ditu zuzenean, eta lan diskografiko ugari ditu.
Belen Maya (1966), New Yorken 1966an jaio zen flamenko dantzaria da, bere gurasoen (biak artista flamenkoak) bira batean. 18 urterekin sevillanak, dantza flamenkoa, Espainiako dantza klasikoa, jazza eta dantza garaikidea ikasten hasi zen. Geroago, Espainiako Ballet Nazionalaren Eskolan sartu zen, eta, ondoren, Mario Maya Konpainian. Bertan, taldeko kide izatetik konpainiako dantzari nagusi izatera igaro zen hiru urtetan. Sei hilabete eman zituen Tokion eta itzuli zenean Andaluziako Dantza Konpainiaren zuzendaria zen. Carlos Saurarekin lan egin zuen bere mundu mailako film ospetsuan, Flamenco-n. Bere azken lana, Bipolar, tradizioaren eta modernitatearen arteko topaketa da eta dantza honen historian zehar bidaiatzen du.
Tangoa (“por tangos”) flamenkoaren palo kopladuna da, hiruzpalau bertso oktosilabokoa. Dantza alaia eta animatua da. Flamenkoaren oinarrizko paloetako bat da, eta hainbat aldaera daude, besteak beste, Granadakoa, Cadizekoa, Trianakoa edo Jerezekoa. Teoria batzuen arabera, tango flamenkoaren jatorria Cadizen eta Sevillan banatu behar da, eta handik Hegoamerikarantz hedatu zuen bere eragina, non Rio Platako tangoan gauzatzera helduz.
Derviches Tourneurs (Dervitxe birakariak) edo Mevleví, Turkiako derbitxe orden bat da, Jalal al-Din Muhammad Rumi poeta sufi handiaren dizipuluek sortua XIII. mendean. Derbitxe birakari edo birobloak deitzen zaie, Sama izeneko dantza-meditazio zeremonia bat dutelako, txirula eta danbor musikaz lagundutako gizonezkoen dantza bat dena. Dantzariek besoak luzatuta dituzte, "egiarenganako jatorri espirituala" sinbolizatuz, "maitasunak lagunduta eta egotik erabat askatuta". Indiako mistikoen eta turkiar sufien artean sortu zen zeremonia. Sama, mevleví zeremonia gisa, 2005ean izendatu eta 2008an Unescoren Gizateriaren Kultur Ondare Immaterialaren Zerrenda Adierazgarrian inskribatu zen.
Umeentzako musikari buruzko iradokizunak
Testu hauek egiteko Wikipediako hainbat artikulu eta Adimen Artifizialeko informazio puntualak erabili dira.
Videomusicalis-eko testuak, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez eginda daude.
