Herriaren aurka Israelgo Estatua egiten ari den
genozidio terrorista salatu nahi dugu.
Apirilaren 5ean Berpizkunde Igandea ospatzen da Aberri Eguna
Musika klasikoan hasiberrientzako iradokizunak
Leonard Cohen (1934-2016) poeta, eleberrigile eta kantautore kanadarra izan zen. Bere abestietan askotariko gaiak jo zituen, baina behin eta berriz maitasunean eta erlijioan zentratuta. 1967an Cohen, AEBra joan zen folk kantautore karrera bat hastera. Bere "Suzanne" abestiak arrakasta handia izan zuen Judy Collinsen eskutik, eta urte askoan bere abestirik bertsionatuena izan zen; horren ondoren, mundu osoan zehar grabazio eta bira arrakastatsu ugari egin zituen. Bere ahots sakon eta serioak bat egiten du bere ezkortasun existentzialarekin. AEBko Rock and Rollaren Ospearen Aretoan eta Kanadako Musika Ospearen Aretoan sartu zuten; eta 2011n Letren Asturiasko Printzea Saria eman zioten.
Leonard Cohenen Hallelujah (1984) abestiak urte asko behar izan zituen idazteko, esaten baita Cohenek 80 bertso baino gehiago konposatu zituela zeintzuk sartu erabaki aurretik. Abesti hori musikaren historia modernoko abesti enblematiko eta berrinterpretatuenetako bat izan daiteke, tonu malenkoniatsu, espiritual eta poetikoari esker, erreferentzia biblikoak (David, Sanson, Dalila) eta maitasunari, galerari eta berrerospenari buruzko hausnarketak konbinatzen baititu. Sufrimenduan, desioan eta akatsean ere zerbait sakratua — "aleluia hautsi" moduko bat — dagoelako ideia aztertzen du Cohenek.
Gaur Donostiako Orfeoiak eskainiko digu Donostiako Konstituzio Plazatik.
Jean-Baptiste Lully (1632-1687) italiar jatorriko frantziar musikagilea izan zen (Florentzian jaioa) eta 21 urterekin frantziar naturalizatu zen (bere benetako izena Giovanni Battista Lulli zen). Laster nabarmendu zen biolinista eta dantzari gisa, eta hogei urterekin Luis XIV.aren zerbitzura sartu zen errege-familiako musika-zuzendari gisa; ordutik aurrera, berebiziko garrantzia izan du ballet klasikoaren garapenean. Gainera, operaren esentzia berritu zuen, eszenaratzean solemnitate handiagoarekin, testuaren argitasunean eragin sendoarekin eta ballet eta abesbatzetan lanketa zainduarekin. 1672an, Academie Royale de Musiqueko zuzendari postua lortu zuen, operaren esentzia handituz eszenaratzean, testuaren argitasunean eragin tinkoa lortuz eta ballet eta koruetan kontu handiz landuz. 1685ean eskandalu bat lehertu zen; Lullyk, Brunet izeneko Kaperako morroi gazte batekin harremana izan zuela jakin zen; konpositoreak orduan bere konfiantza galdu zuen erregearen aurrean. Bere ekoizpen musikala hiru zutabetan oinarritzen da: opera, balletak eta musika erlijiosoa. Bere musika ekoizpena hiru zutabetan oinarritzen da funtsean: opera, balleta eta musika erlijiosoa.
Le Bourgeois Gentilhomme (euskaraz Burges Aitoren semea) Jean-Baptiste Lullyk (musika) eta Molièrek (testua) elkarlanean sortutako ballet-komedia da. Frantziako XVII. mendeko lanik ospetsuenetako bat da, eta Luis XIV.aren erregealdiko gorte-gustuaren adibide ezin hobea. Bere argumentua Monsieur Jourdain burges aberatsarengan zentratzen da, noble bat bezala jokatu nahi duen burges aberats batengan; gizartean gora egin nahi izateak barregarri uzten du: dantza, esgrima, filosofia eta musika eskolak hartzen ditu jokamolde aristokratikoak eskuratzeko, baina iseka egitea baino ez du lortzen. Argumentu horretarako, Jean-Baptiste Lullyk musika zirraragarria, dotorea eta umoretsua konposatu zuen, komediaren tonua islatzen duena, satira soziala, antzerkia, musika eta dantza modu berritzailean konbinatuz. Molièrren konpainiak 1670eko urriaren 14an estreinatu zuen obra, Luis XIV.aren gortean, Chambord gazteluan.
Gaur Turkiarren zeremoniarako Martxa Turkoa eskainiko dugu, Frankfurt Irratiko Sinfonikoak interpretatua, musika barrokoan aditua den Emmanuelle Haïm irakasle klabezinista eta orkestra-zuzendariaren gidaritzapean. Azken horrek emanaldi garrantzitsuak izan ditu Berlingo Filarmonikoaren, Chicagoko Operaren edo BBCko Promsen buru, besteak beste.
Franz Joseph Haydn (1732-1809), konpositore austriarra, bere anaia Michael Haydn ere konpositore bikaina izan zelarik, klasizismoaren oinarri nagusietako bat izan zen (1750-1820). Sei urterekin klabezin eta biolin ikasketak hasi zituen. Zortzi urterekin, Vienako San Esteban Katedraleko koralista gisa onartu zuten, eta musika-ikasketekin jarraitu zuen. Ahotsa aldatu ondoren, lan asko eginez biziraun behar izan zuen, Carl Philipp Emanuel Bachen lanak aztertzen zituen bitartean. Mozartekin adiskidetasun estua izan zuen eta Beethovenen irakasle izan zen. Sonata formaren oinarri nagusiak finkatu zituen, eta baita soka-laukotearen eta sinfoniaren egitura formala. 77 urterekin hil zen Vienan.
Haydnen lanen katalogoa. Joseph Haydnen lanak, Anthony van Hobokenek sortutako sistemaren arabera sailkatuta daude gaur egun, eta Robbins Landon eta bere emazte Christak berrikusi eta osatu dituzte. Nahiz eta mundu osoan erabilia den, gaur egun badakigu ez duela obren konposizioaren kronologia zehatz-mehatz islatzen, Hobokenek katalogoan erabilitako irizpidea baita. Lan bakoitza kategoriari dagokion zifra erromatar batekin identifikatzen da, gehienetan genero bati dagokiona. Kategoria batzuek azpibanaketak dituzte, letra xehe batez adierazten dena, eta jarraian zenbaki arabigo (1, 2, 3, …) bat agertzen da, kategoriaren barruko obra zehatzaren ordenarekin bat datorrena. Zifra horien aurretik Hoboken hitza (katalogoaren egilearen oroimenez) eta batzuetan Hob hitza daude.
Kontzertua txirula, Oboea eta orkestrarako Do Maiorrean, 1 zenbakia – I. mugimendua da gaur aurkezten duguna, Kontzertua 2 lire organizzate Do maiorrean musika-lanaren transposizio bat da, «lira organizzata» teklatu instrumentu bat zenekoa, nolabaiteko gorteko moda zuen zanfonaren antzeko mekanismoarekin, bereziki Napoliko errege Ferdinand IV.aren gortean erabiltzen zena. Praktika modernoan ohikoa den bezala, Kontzertua askotan ez da bi lirarekin interpretatzen, baizik eta flauta eta oboearekin bakarlari gisa, hari-orkestra batek eta bi tronpek lagunduta.
Gaur, energiaz eta distiraz beteriko Lehen Mugimendua ("Allegro con spirito") eskainiko dugu, bakarlariekin eta orkestrarekin hizketan, Maria Steinaa, (flauta) eta Eva Steinaa (oboea) ahizpen bertsioan.
Aberri Eguna, euskal abertzaletasun eskuindar eta ezkertiarraren ospakizuna da, urtero Berpizkunde Igandean ospatzen dena. Ospakizun hori Euzko Alderdi Jeltzaleak sortu zuen 1932an, eta Euskal Herri osoan ospatzen da (Euskadi, Nafarroa eta Iparralde), baita munduan banatutako euskal diasporan ere. Lehenengo ospakizuna Bilbon egin zen 1932an; 1936ko Espainiako gerra zibilaren ondoren debekatu egin zuten, eta 1964an hasi zen berriro ospatzen.
Gernikako arbola, Iparragirreren abestirik ezagunena, Gernikako Arbolaren eta berak ordezkatzen dituen euskal foruen omenezko zortzikoa da. Abestia Madrilgo Cafe de San Luisen estreinatu zen, 1853an, pianoan Juan María Blas de Altuna maisuak lagunduta. Zortzikoa, behin eta berriz errepikatu zen, espontaneo kementsuenen eta txaloen artean; gau hartan bertan, buruz ikasi zuten gaualdi gogoangarri honetan parte hartu zuten euskaldun guztiek, eta azken orduan, Gernikako arbola, 60 abeslari baino gehiagoko koru inprobisatuak abesten bukatu zuen, Iparragirrek eta Altunak benetako txalo zaparrada jasotzen zuten bitartean; froga sinesgarri gehiagorik gabe ere, guk atribuzio tradizionalean jarraitzen dugu.
Jose Maria Iparragirre (Urretxu, Gipuzkoa, 1820-1881) bertsolari ezaguna eta musikari herrikoia izan zen, bizitza bohemio eta abenturazalea izan zuena; hortik dator euskal bardoaren ezizenaz ere ezagutzea, gitarra banaezinarekin eta, kantu eta bertsoen inprobisazioarekin bermatzen zuen irudia azpimarratuz. Gehienbat euskaraz idatzitako bere lanak, Euskal Herriko abesti esanguratsu eta herrikoienetako batzuk biltzen ditu. Bere garaiko autoritateek “masa-astintzaile” arriskutsutzat jotzen zuten, eta ondorioz, kartzela eta erbestea jasan zituen; 19 urtez Argentinan eta Uruguain bizi izan zen, eta itzultzean Euskal Herri osoan zehar eskaintzen zituen kantaldiekin bizimodua ateratzen zuen. Pneumonia batek jota hil zen Urretxun, bere jaioterrian.
Gernikako arbola, Bizkaiko Gernika hiribilduko Juntetxearen aurrean dagoen haritza (Quercus robur) da. Zuhaitz honek Bizkaiko eta hedaduraz Euskal Herri osoko askatasun tradizionalak sinbolizatzen ditu. Gaurko abestia Donostiako Orfeoiak eskaintzen digu, Juan Gorostidi maisuaren gidaritzapean.
Musika klasikoari buruzko iradokizunak
Georg Friedrich Händel (1685-1759) Hallen jaio zen, Alemanian; nazionalitate ingelesekoa, Musikaren Historiako barrokoko figura nagusienetariko bat da. Bere musika ekoizpen oparotik, El Mesias Oratorioa nabarmendu behar dugu, nahiz eta hainbat opera, cantata eta beste hainbat oratorio ere idatzi zituen arren. 18 urte zituela, Hanburgora joan zen bizitzera, bertako Operako orkestrako partaide bihurtuz. Hiru urteren buruan Florentziara joan zen eta gero Erromara. 1710ean Alemaniara itzuli zen, eta handik Londresera. Arrakasta handia izan zuen han, eta hainbat mezenasen babespean, bertan finkatzera bultzatu zuen. Bere bizitza pribatuaz beti jeloskor egon zen arren, bere joera homosexuala pentsarazten diguten zantzu ugari daude. 74 urterekin hil zen bere etxean.
Georg Friedrich Händelen lanen katalogoa, HWV siglekin ezagutzen dena eta Handel Werke Verzeichnis esan nahi duena (alemanez, Händelen obren katalogoa), ez dago kronologikoki ordenatuta, baizik eta gaika, generoen obra motaren arabera eta bere izaera bokal edo instrumentalaren arabera. 612 obra eta 25 gehigarri eta zalantzazko eta galdutako obrak biltzen ditu, eta 1978 eta 1986 bitartean egin zen, hiru liburukitan. Konposizioen kopuru zehatza, beraz, zaila da zehazten. Egilea Bernd Baselt musikologoa da.
Berpizkundea, gaur proposatzen duguna, Haendelen oratorio bat da, bi zatitan idatzia Poloniako Maria Casimira erreginaren gorteko poeta Carlo Sigismondo Capeceren libreto batean oinarritua, garai hartan Erroman erbesteratua zegoena. Lehen interpretazioa Erromako Bonelli jauregian egin zen, Pazko igandean, 1708ko apirilaren 8an, Francesco Maria Marescotti Ruspoli markes arranditsuaren laguntzari esker (Haendel bere etxean bizi zen). Obrak Ostiral Santutik Pazko Igandera bitartean gertatzen diren gertaerak kontatzen ditu, opera baten moduan, baina antzezpen eszenikorik gabe (hori da opera eta oratorioaren desberdintasun nabarmenea). Ekintza aurrerarazten duten errezitatiboak ulertzen ditu, eta Pasioaren eta Kristoren Berpizkundearen misterioek sortutako sentimenduak eta gogoetak adieraztea ahalbidetzen duten arias da capo. Hauek dira pertsonaiak: Lucifer (baxua), Maria Magdalena (sopranoa), aingeru bat (sopranoa), San Juan apostolua (tenorea) eta Maria, Cleofasen emaztea (kontraltoa). Gaur Václav Luks txekiar maisuak gidatzen du.
Franz Schubert (1797-1828) Austriar konpositorea, 11 urterekin Vienako Kapera Inperialeko koruko kide bezala onartua izan zena, bertan, Salieri irakasle bezala izan zuelarik. Garai hartan, antzerkiak, operak, ematen zuen dirua, nahiz eta inoiz ez zen nabarmendu genero honetan, eta liederretan (abestiak) murgildu zen. Horien artean, aipatzekoak dira Ave María eta La Bella Molinera lieder multzoa. 31 urterekin hil bazen ere, 1.500 lan baino gehiago utzi zituen idatzita pianoko eta ganbera-musikako pieza ugariren artean, 8 sinfonia, obra kontzertanteak, musika intzidentala, musika sakratua (besteak beste, 7 Meza, Oratorio 1 eta Requiem 1), hainbat singspiel (opereta txikiak), operako zerbait eta 600 ahots-lan txiki baino gehiago, batez ere aipatutako liederrak.
Schuberten lanen katalogoa. Bere lanak batez ere D letraren bidez katalogatzen dira, Otto Erich Deutsch austriar musikologoak egindako Deutsch katalogotik datorrena. Lan bakoitzak D letrari erantsitako zenbaki bat jasotzen du, konpositorearen ekoizpenean gutxi gorabeherako kokapen kronologikoa adierazten duena. Hala ere, batzuetan opusen (Op.) zenbakiak erabiltzen dira.
Franz Schuberten 8. Sinfonia si minorrean, D. 759 (batzuetan 7. Sinfonia bezala berrizendatua), Sinfonia Osatugabea bezala ezagutzen dena, Schubertek 1822an hasi zuen konposizio musikal bat da, baina konpositorea beste sei urtez bizi izan bazen ere, bi mugimendurekin bakarrik geratu zen: I (0´35´´) ALLEGRO MODERATO .-. II (17´01´´) ANDANTE CON MOTO. Scherzo batek ere bizirik dirau, pianorako erredukzio batean ia amaitua, baina bi orrialde bakarrik orkestratuta. Schubertek sinfonia amaitu gabe uzteko arrazoi posible bat metrika beraren nagusitasuna da (konpas hirutarra); kasu hori lehen eta bigarren mugimenduetan gertatzen da, baita aipatutako scherzoan ere, hirugarren mugimenduaren ernamuina izan zitekeena.
Gaur, Małgorzata Sapiecha-Muzio, irakasle poloniarrak eskainitako bertsioan izango gara.
Jesus Guridi (1886-1961) Vitoria-Gasteizen jaio zen, musika-familia batean. Familia Madrilera joan ondoren, Guridi Kontserbatorioan sartu zen; hala ere, gurasoei ez zitzaien ondo joan ekonomikoki, eta, ondorioz, Bilbora mugitu ziren. Zubiriako Kondea mezenasari esker, Parisera joan ahal izan zen eta Schola Cantorumen sartu zen pianoa, organoa, kontrapuntua eta konposizioa ikasteko. Ikasketak amaitu ondoren, Belgika, Kolonia eta Munichetik igaro zen, ikasketak sakontzeko asmoz. Bilbora itzulita, 21 urterekin, Bilboko Koral Elkartearen zuzendari kargua hartu zuen. Lan horrekin batera, organista lana egin zuen Santiagoko Basilikan (orain, Katedrala). 1939an Madrilera itzuli zen, Kontserbatorioko zuzendari gisa, eta 75 urterekin hil zen.
"Hamar euskal melodiak" Jesus Guridi (1886 – 1961) euskal musikagilearen orkestra-lan ezagun eta maitatuenetako bat da, eta Guridik euskal folklorea orkestra-idazkera fin eta sinfonikoarekin konbinatzen nola jakin zuen erakusten duen adibide bikaina, Europako tradizio erromantikoaren eragin handia duena. Euskal Herrira itzuli zenean, Gerra Zibilaren ondoren, sortu zen obra hau, nortasun kulturala bilatzeko garai batean. Harekin, Guridik bere herriko musika sustraiei omenaldia egin nahi izan zien, Paris, Brusela eta Koloniako ikasketetan bereganatu zuen hizkuntza sinfonikoa erabiliz. Obra 1941eko abenduaren 12an estreinatu zuen Enrique Jordak zuzendutako Madrilgo Orkestra Sinfonikoak, Madrilgo Zinema Monumentalean.
Hamar Euskal Melodiak Resurrección María de Azkue (1864-1951) euskal filologo eta musikologoak, Guridiren babesle eta ikaskide izan zenak, bildutako herri-kantutegitik datoz gehienbat. Konpositoreak egiten duena, Guridiren beraren hitzetan, "bere arima komunikatzea da, bere arnasa emozional guztia ukituz". Musikaren historia oso ondo ezagutzen duen norbaiten lana ere bada, une batzuetan kantu gregorianoaren edo concerto grosso barrokoaren oihartzunak iristen baitzaizkigu. Erromantizismoaren, nazionalismo musikalaren edo inpresionismoaren oroitzapenak ere aurkitzen ditut bertan, orkestrazioaren nagusitasuna Rimski-Korsakoff, Strauss edo Ravelen pareko den musikari batek bakarrik sor dezakeena. (Antonio R. Rubio Ploren artikulutik jasoa, Guridi familiaren webgunean argitaratua)
I (0'04'') NARRATIBA .-. II (1'20'') MAITAKORRA .-. III (3'41'') ERLIGIOSOA .-. IV (6'06'') EPITALÁMICA .-. V (7'22'') ERRONDAKOA .-. VI (8'25'') MAITAKORRA .-. VII (12'27'') ERRONDAKOA .-. VIII (13'39'') DANTZA .-. IX (15'56'') ALEGIAZKOA .-. X (18'59'') JAIETAKOA.
Gaur RTVEko Orkestra Sinfonikoaren bertsioan entzun dezakegu, Enrique García Asensio Balentziako maisuaren gidaritzapean.
Ruth Crawford Seeger (1901-1953) musikagile estatubatuarra izan zen, musika folklorikoan aditua. Bere musika, sortzen ari zen estetika modernistaren adierazle nabarmena izan zen, eta "ultramodernoak" bezala ezagutzen ziren estatubatuar konpositore talde bateko kide nagusi bihurtu zen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan konposatu bazuen ere, Seegerrek musika folklorikoari buruzko ikasketak egin zituen 1930eko hamarkadaren amaieratik hil zen arte. Bere musikak ondorengo konpositoreei eragin zien, bereziki Elliott Carterri.
Haizezko Kintetoa, bost instrumentuz osatutako taldea da (gehienetan flauta, oboea, klarinetea, tronpa eta fagota). Horrela deitzen zaie talde honetarako konposatutako obrei ere. Soinu-kolore oso homogeneoa duen hari-laukoteak ez bezala, haize-boskotearen instrumentuak nabarmen bereizten dira beren tinbreagatik eta teknikagatik. Kinteto modernoa, Jose II.a Habsburgokoak, XVIII. Mendean Vienan babestutako taldetik sortu zen: 2 oboe, 2 klarinete, 2 tronpa eta 2 fagote. Anton Reicha eta Franz Danzik osatutako boskoteek, behin betiko ezarri zuten generoa: flauta, oboea, klarinetea, tronpa eta fagota. XIX. mendearen bigarren erdialdean behera egin bazuten ere, XX. mendetik aurrera indarra berreskuratu zuen.
Ruth Crawford Seegerren Seeger Suite (1954) 1952an konposatutako lana da, Crawford gaixorik zegoenean (1953an hil zen) eta hil ondoren 1954an argitaratua. Bere hizkuntza modernista, disonantea eta esperimentala (1920ko hamarkadakoa eta 1930eko hamarkadakoa, Crawford New Yorkeko zirkulu ultramodernoaren parte zenean, Cowell eta Rugglesekin batera) bere ondorengo etapako sinpletasun eta lirismo handiagoarekin konbinatzen ditu lanak, Ipar Amerikako folklorea biltzen eta harmonizatzen egindako lanaren eraginez. Azpimarratzekoak dira serialismo aske eta kontrapuntu disonantearen erabilera, kontrapuntu-egitura independenteak gainjartzeaz gain; gainera, dimentsio intimoagoa eta tonalki erreferentziala antzematen da, 30eko hamarkadako bere lanik erradikalenetan ageri ez zena. Horrekin guztiarekin, lanak oreka mantentzen du egiturazko zorroztasunaren eta lirismo espresiboaren artean, eta Ruth Crawford Seegerren ibilbidea definitu zuten modernismo eta humanismo musikalaren sintesi bat irudikatzen du.
Suitea hiru mugimendutan egituratuta dago: I () ANDANTE .-. II (5`30``) ALLEGRO DECISO .-. III (6`50``) ADAGIO-ALLEGRO-ADAGIO- ALLEGRO eta Emblems Quintet haize-boskoteak eskaintzen digu gaur, Merryl Neille (flauta), Alex Hayashi (oboea), Clarissa Osborn (klarinetea), Caroline Steiger (tronpa) eta Brandon Rumsey (fagota) taldeek osatuta.
Denontzako musikari buruzko iradokizunak
Mikel Laboa (1934-2008), XX. mendearen amaierako euskal kantautore garrantzitsuenetako bat izan zen. Euskal musikaren patriarkatzat hartua, bere musikak eragina izan du belaunaldi gazteenetan. Bere Bat-Hiru albuma, gaur aurkezten duguna, Diario Vascon aukeratu zuten, bozketa herrikoi bidez, historiako euskal diskorik onena bezala. Donostian jaioa, haurtzaroko bi urte eman zituen Lekeition (Bizkaia). Medikuntza eta Psikiatria ikasketak egin zituen Iruñean, eta bere ibilbide artistikoa eta medikuarena uztartu zituen beti. Bere musika tradizioaren, poesiaren eta esperimentalismoaren konbinazio gisa defini daiteke, 60ko eta 70eko hamarkadetako kantautoreen antzera, baina ukitu pertsonal handiarekin eta ahots oso bereziarekin.
Txoria txori (batzuetan Hegoak ere deitua) Joxean Artzek 1957an idatzi eta Mikel Laboak 1968an musikatutako euskal poema da. "Hegoak moztu izan banizkio nirea izango zen, ez zidan ihes egingo. Baina horrela txori izateari utziko zion ". Artzek 25 urte zituen askatasunari eta pertsonen eta animalien jabetza, nagusitasuna eta errespetuari buruzko poema idatzi zuenean.
Gaur musikaren egileak berak eskaintzen digu, Donostiako Orfeoiak lagunduta.
Ayliva (Recklinghausen, Alemania, 1998ko apirilaren 4a) alemaniar abeslari eta musikaria da. Bere lehen singlea 2021ean iritsi zen Alemaniako arrakasten zerrendetara, eta ordutik bere arrakastak aurrera jarraitu du, Schwarzes Herz bere bigarren albuma barne, 2023an Alemaniako zerrendaburu izan zena. Ayrivak turkiar sustraiak ditu eta Recklinghausenen hazi zen ahizpa zaharrago batekin eta anaia gazteago batekin. Gitarra, teklatua eta biolina jotzen ikasi zuen, eta 10 urterekin hasi zen abestiak konposatzen. Batxilergoan graduatu ondoren, filosofia eta alemaniar ikasketak egin zituen Ruhr de Bochumeko Unibertsitatean, irakasle eta, ondoren, gizarte-lan bihurtzeko helburuarekin. Azkenik, unibertsitatea utzi eta bere musika karreran zentratu zen.
2020ko urritik aurrera, Ayrivak abestien sampleak argitaratu zituen Instagramen, eta lehena Deine Heimfahrt izan zen. TikToken ere sampleak argitaratzen hasi zen. Bere lehen singlea, Deine Schuld (Zure errua), 16. postura iritsi zen Alemanian. 2022ko ekainean kaleratu zuen bere lehen diskoa, Weique es Herz (Bihotz zuria), eta album alemaniarren zerrendan 6.era iritsi zen, eta Bei Nacht (Gauez) singleak 13.a lortu zuen. 2023ko urtarrilean, Sie weie (Berak daki) kaleratu zuen Mero rapero alemaniarrarekin, Alemaniako zerrendetan lehen postuan egon zena bi astez eta lehen hiruren artean mantendu zena beste bederatzi astez; 2023. urteko 3. abestia izan zen Alemaniako zerrendetan. Bere bigarren albuma, Schwarzes Herz (Bihotz Beltza), 2023ko abuztuan kaleratu zen, eta Alemania, Austria eta Suitzako arrakasta-zerrendetan 1. postura iritsi zen, Alemaniako emakumezko artista batentzat streaming errekorrak hausteaz gain. Albumeko "Hässlich" (Itsusia) abestia ere 1. postura iritsi zen Alemanian, eta beste abesti batzuk top 10era iritsi ziren. 2023an, Bambi saria irabazi zuen urteko emakumezko artista arrakastatsuenarentzat. 2025ean, Ayliva, The Voice Kidsen hamahirugarren denboraldiko entrenatzaile bihurtu zen.
Wes Montgomery (1923 - 1968), Buddy Montgomery piano-jotzaile eta bibrafonistaren eta Monk Montgomery baxu-jotzailearen anaia, jazz gitarrista estatubatuarra izan zen, hard bop estiloaren barruan kokatzen duguna (jazzaren estilo musikala, kronologikoki cool-ari jarraitzen diona eta jazz-abangoardien aurrekoa dena). Bere jaioterriko Club 440ean jotzen hasi zen, baita bere anaien The Montgomery Brothers taldearekin ere, Lionel Hamptonek deitu zion arte; ondoren, John Coltraneren Sexteto taldearekin jo zuen. The Incredible Jazz Guitar of Wes Montgomery diskoak, Riverside zigiluak 1960an argitaratua, ospea eman zion jazzaren munduan. Montgomeryk eragin handia izan zuen ondorengo gitarristengan, hala nola Pat Martino, Emily Remler edo George Bensonengan.
Paloma Mami (Manhattan, New York, 1999ko azaroaren 11) abeslari eta konpositore txiletar-estatubatuarra da. 2018an lortu zuen ospea, Not Steady lehen singlea atera ondoren, Rojo talentuen programatik igaro ondoren. 2021eko martxoan, Sueños de Dalí estudioko lehen albuma argitaratu zuen. Ikasketak jaioterrian egin zituen, eta 8 urte zituela musikan murgiltzen hasi zen, piano elektrikoa grabatu eta jotzen, pintura eta marrazketa tailerrak hartzeaz gain. Hori guztia 16 urte zituen arte, Txilera joan zela. Bigarren hezkuntzan hartu zuen "Paloma Mami" izen artistikoa. 2019ko urtarrilean 3.2 milioi entzule izan zituen hilero Spotifyn, plataforma horretan gehien entzuten den txiletar abeslaria bihurtuz, Mon Laferteren aurreko 3.1 milioiko marka gaindituz. Bere musika estiloa batez ere R&B latinoa eta soula da, pop hiritarreko elementuak eta trap latindarraren nahasketa dituena.
Bideo bereziei buruzko iradokizunak
Ludwig Minkus (1826-1917) biolin-jole eta balleterako musikagile austriarra izan zen. Vienako Kontserbatorioan ikasi zuen; garai hartan balleterako musika konposatu zuen, biolin bakarlari gisa aritu zen eta Johann Strauss gaztearen orkestrari lehia egingo zion orkestra bat sortu zuen. 1846an, Minkus Parisera joan zen bizitzera, eta urte horretan bertan Paquita balleta estreinatu zen, Édouard Deldevezen musikarekin, Minkusek lagunduta. Azkenik, 1847an, San Petersburgoko balletak, Minkusi musikaren kredituak emateko bertsio bat taularatu zuen, eta 1881ean, Marius Petiparen koreografiarekin, zati berri batzuk sortu zituen (Pas de trois eta Grand pas de deux) Paquitaren bertsio berrirako. 1853an, Errusian instalatuta, orkestra zuzendari bezala lan egin zuen; 1861ean, Bolshoi Antzokiko Orkestran biolinista bezala sartu zen; urtebete geroago, zuzendari bezala eta bi urte geroago Bolshoi Balleteko konpositore izendatu zuten. Behin betiko Errusian kokatuta egon arren, Parisekiko loturak mantendu zituen eta 1866an Frantziako hiriburura joan zen La Source ballet berria konposatzera.
Don Quijote balletak Ludwig Minkusen sarerra eta lau ekitaldi eta Marius Petiparen koreografia eta libretoa ditu, 1869an Bolshói Antzokian estreinatu zena, arrakasta handiarekin bai kritikaren bai publikoaren aldetik; balletaren argumentua Miguel de Cervantesen eleberrian oinarritzen da, eta bereziki «Camachoren ezteietan» (Gamache balletean), bigarren zatiko XIX. kapituluan kontatutako pasartea, non Basilio bizarginaren eta Quiteria gaztearen (Kitri balletean) arteko erromantzea kontatzen den.
Guatemalako Mayib' K'Astajib'al Kultur Elkartea, Santo Tomas Chichicastenango gazteek osatzen dute, eta dantzaren bidez beren herriaren kultura sustatzen dute, Guatemalako nazio osoan adierazpen artistiko kulturalak sustatu eta hedatzeari garrantzia emanez, beren ohiturak eta tradizioak nabarmenduz.
Gaur aurkezten diguten dantzari "Saq Po 't Chu Nin Pol" (hondo zuriko Güipila) izena eman zaio. Bertan, emakume chichicasteken antzinako janzkeretako bat ezagutzera ematen da, baita Chupolen egindako aurkezpenaren lekua ere, udalerriko eremu handienetako bat eta Chuguexá II komunitateko begiratokia, non Atitlango aintzira ikus daitekeen. (Bideoaren oineko testutik jasoa)
Txinako Dantzek adierazpen artistiko ugari dituzte, beren koloreengatik, mugimendu aztertuengatik, jatorri desberdinengatik eta beren inguruabarrengatik. Herri-dantzetatik hasi eta opera eta balleteko emanaldietaraino antzezten dira, eta ospakizun publiko, erritual eta zeremonialetan egin daitezke. Txinan ezagunak diren 56 talde etnikoetatik, talde bakoitzak bere dantza folklorikoak eta horiek irudikatzeko uneak ditu. Gainera, gaur egun berpizte eta mugimendu bat dago, txinatar dantza tradizionalak eta gure garaira egokitutako dantzak berreskuratzeko, hala nola, gaur aurkezten dugun bideoa, non koloretasuna, gorputz mugimenduen koordinazioa eta musika eta dantzen aniztasuna nabarmentzen diren.
Euskal Dantzak deiturikoetan, erritmo hirutarreko Fandangoa eta erritmo bitarreko Arin-Arina dira Euskal Herriko jaietan ohikoenak diren dantzak. Bikote mistoek dantzatutako bi dantza hauek, estatuko antzeko beste dantza batzuekin eta Errenazimenduan jada dantzatzen ziren pavana bitar eta gallarda hirutarrarekin nolabaiteko antzekotasuna dute.
Euskal fandangoak erritmo hirutarra du, 3/8 konpasean idatzia, eta esaldi karratuak ditu, zortzi konpaseko moduluetan antolatuak. Urrats bakoitza hamasei konpasetan zehar luzatzen da, eta musika-esaldiak horien arabera antolatzen dira, batzuetan hamasei konpasekoak izanik, asko zortzi konpasekoak errepikatuak, eta ia beti aurrekari eta kontsekuente moduan antolatuak. Normalean hiru urrats ezberdin dantzatzen dira, baina Nafarroan oso ohikoa da laugarren urrats bat ere egitea.
Gaurkoan Kukai Dantza Konpainaia, Oreka Tx eta Amaren Alabak taldeek eskaintzen digute.
Umeentzako musikari buruzko iradokizunak
Testu hauek egiteko Wikipediako hainbat artikulu eta Adimen Artifizialeko informazio puntualak erabili dira.
Videomusicalis-eko testuak, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez eginda daude.
