Zure musika-bideoen ataria

Raimundo Sarriegi (1813-1913) donostiar musikaria izan zen, korurako, txisturako eta zarzuelaren baterako lanen egilea; baina, batez ere, Donostiako danborradako konposizio gehienen egilea. Donostiako Egia auzoko baserri batean jaio zen ("Etxeberri" edo "Kojaenea"), nekazari familia batean, lehen karlistaldiaren amaieran. Txikitatik musikarekin lotuta egon zen; tiple izaten hasi zen Santa Maria Elizan, eta, ondoren, tenor izendatu zuten San Bizente Parrokian. Jose Juan Santesteban “maixua”ren ikasle izan zen,  eta bere ikasle kuttunena.

Bere txaranga sortu eta zuzendu zuen, "La Cítara", eta garai hartako Donostiako "La Euterpe" musika mugimenduarekin kolaboratu zuen. Donostiako Inauterietarako musika konposatu zuen, hala nola Momo Jainkoaren Konpartsa, Hungariako Kaldereroen Konpartsa, Iñudes eta Artzaiasen Konpartsa, Oilarren Zalditeria, Atsoen Zalditeria, Sardinaren Ehorzketa... Bere lanik ezagunenak, jakina, Danborradaren Konpartsa osatzen duten Tatiago, Iriyarena... dira; 1861ean, 23 urte bete gabe, San Sebastian Martxa konposatu zuen; beste musika-obra mota batzuk ere idatzi zituen, hala nola "Pasayan" edo "Petra Chardiñ saltzallia". Korurako obrak ere idatzi zituen, hala nola "Beti maite" edo "Illunabarra", Ramón Artola poeta tolosarraren letrarekin; txisturako "Contrapás" bat ere idatzi zuen, Eusebio Basurkori eskainia, "Minueto" bat, edo "Alkate soñua" ezaguna, gaur egun Txistularien Udal Bandak interpretatzen duena Donostiako Udalari udalbatzan laguntzen dionean. Donostiako musika herrikoiaren konpositorea izan zen, herriak alaitasunez eta sinpleki entzuten, abesten eta dantzatzen zuena. Plaza bat eta monumentu bat ditu bere omenez Donostiako Alde Zaharrean.

Donostiako Danborrada, Donostiak Urtarrilaren 20ko 0´00´´ ordutik, bere patroia den San Sebastian ospatzeko erabiltzen duen danbor festa da. 1597. urtean izurrite bat gertatu zen Pasaian, garai hartan Donostiako auzo zena; auzotarrak San Sebastian Elizara joan ziren, otoitz egitera; eta mirari bat bezala, epidemia desagertuz joan zenez, bizilagunek hiriko patroitzat hartu zuten, data ospatzeko konpromisoa bereganatuz.

Danborrada, hasieran, inauterien hasiera bat izan zen; izan ere, 1835ean, inauterietako konpartsa bat, bakoitza nahi bezala mozorrotzen zena, hilaren 20ko goizeko bostak aldera irteten zen, diana gisa. Konpartsa horrentzat, Sarriegik bere danborradarako obrak konposatu zituen, eta Inauterietako beste konpartsa batzuentzat zabaldu ziren. 1881ean, San Telmo kuartelean gordetzen ziren danbor eta uniforme napoleoniko batzuk oparitu zituen Udalak; handik bost urtera, hirikoak sinbolizatzera datozen upelak gehituko ziren. Konpainia kopurua handituz joan zen pixkanaka, 1976an 16 konpainiara eta 2018an 143 konpainiara iritsi arte. Gainera, 1927an lehen aldiz desfilatu zuen Haur Danborradan, eta gaur egun 5.000 haur baino gehiago biltzen ditu.

Gaur egun, jaia urtarrilaren 20ko 0,00etan hasten da Konstituzio Plazan, hiriko banderaren igoerarekin eta Donostiako Martxaren interpretazioarekin, 24´00´´-tan bukatuz. Bideo honetan Sarriegi maisuaren San Sebastian martxa eskaintzen dugu Donostiako Orfeoiaren bertsioan, Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin batera, Víctor Pablo Pérezen zuzendaritzapean.

Enrique Granados Campiña (Lleida, 1867ko uztailaren 27a - Mantxako kanala, 1916ko martxoaren 24a) musikagile, pianista eta pedagogoa izan zen. Batez ere bere piano-lanarengatik da ezaguna, bereziki Goyescas suiteagatik (1911), non izen bereko opera ere oinarritu zuen. Bartzelonan sortu zuen piano eskola, eta Frank Marshall, Monserrat Torrent, Narcisa Freixas, Rosa Sabater, Alicia de Larrocha, Albert Attenelle eta Douglas Riva bezalako artista garrantzitsuak ekoitzi ditu. Mugimendu modernistetan kokatu ohi da, sinbolismoan bereziki. Sussex ontziaren hondoratzean hil zen, Mantxako kanalean, Lehen Mundu Gerran zehar armada alemaniarrak torpedoz jo zuenean. Enrique Granadosen funts pertsonala Kataluniako Liburutegian eta Bartzelonako Musikaren Museoan dago.

Hamabi dantza espainiarrak, Op. 37, Enrique Granados konpositoreak konposatutako hamabi piano-pieza dira. Horietako bakoitzaren konposizio-data zehatzak ez dira ezagutzen, baina 1892 eta 1900 artean idatzi zirela uste da. Konpositoreak berak adierazi zuen gehienak 1883koak zirela (16 urte zituenean). Litekeena da, bestalde, Granadosek geroago hobetzea, eta horrek bi ezaugarri bateragarri egitea: batetik, bere idazkera sinpleak, normalean A-B-A hirukoteak, Goyescas obra ospetsuaren konplexutasunetatik urrun, gaztaroko obrak direla pentsarazten du; bestetik, maisutasunak, dotoretasunak eta nagusitasun erritmikoak musikagile heldu baten aurrean gaudela adieraziko lukete. Dantza hauek ekarpen handia dira XIX. mendeko pianorako Espainiako musika nazionalistarentzat, eta Goyescas bezala aipatutako beste lan sorta bat da bere ekarpen gorena. Orkestra-bertsioan zenbaki dantza hauek interpretatzen dira: zk. 2 "ekialdekoa", zk. 5 "andaluza" eta zk. 6 "Aragoiko errondaila", Tres danzas españolas izenpean.

5. dantza espainiarra, Andaluza edo Playera izenekoa, andantino, casi allegretto. Dantza horietan guztietan ezagunena da, eta giro flamenkoa du, lehen apelazioa jaso baitzuen. Ezkerreko eskuak punteatze moduko bat egiten du, gitarraren urradura gogorarazten duena.

Akordeoia haizezko musika-tresna harmonikoa da, hauspo batez, diapasoi batez eta egurrezko bi kutxa harmonikoz osatua. Bere bi muturretan hauspoa egurrezko kutxek ixten dute. Akordeoiaren eskuineko eskuaren zatiak, gainera, diapasoi bat du, piano baten (pianorako akordeoia) edo tekla biribilen (botoiak ere esaten zaie) moduko tekla-antolamenduarekin; ezkerreko eskuaren zatiak bi akordeoi motetan botoiak ditu baxuak eta laguntzazko akordeak jotzeko.

Gaur, akordeoirako bertsioan, Sofia Ros akordeoi jotzaile kanariarrak Granadosen 5. Dantza espainiarra eskainiko digu.

Johann Sebastian Bach (1685-1750) biolin-jolea, organo-jolea, zuzendari eta konpositore alemaniarra izan zen. Eisenachen jaio zen, historiako musika-familia garrantzitsuenean, bere baitan 30 konpositore ospetsu baino gehiagorekin. 1703an lortu zuen Arndstateko Printzearen gorteko musikari gisa egin zuen lehen lana, eta 1707an Mülhausenera joan zen organista gisa. Han, Maria Barbara lehengusinarekin ezkondu zen, eta zazpi seme-alaba izan zituen. 1720an emaztea hil ondoren, urte eta erdi geroago berriro ezkondu zen Maria Magdalenarekin, zeinarekin beste hamahiru seme-alaba izango zituen. 1723an Leipzigera joan zen bizitzera eta 65 urterekin hil zen. Musikagile emankorra, Musikaren Historiako hiru jeinu nagusietako bat da Mozart eta Beethovenekin batera. Eragin nabarmena izan du Haydn, Mozart, Beethoven, Mendelssohn, Schumann, Chopin… eta beste hainbat konpositore ospetsutan.

Bachen lanen katalogoa edo Bach-Werke-Verzeichnisen, BWV siglengatik ezagunagoa, konpositorearen lan guztien aurkibide zenbakitu batez osatuta dago, gaika antolatuta, generoen lan motaren arabera eta Ahots edo instrumentu izaeraren arabera, mundu osoko akademiko eta musikariek erabilia. Katalogo hori 1950ean sortu zuen Wolfgang Schmieder musikologo alemaniarrak.

Pasioa San Mateoren arabera, Johann Sebastian Bach-ek ahots bakarlarientzat, koru bikoitzarentzat eta orkestra bikoitzarentzat idatzitako oratorioa da. Kristoren sufrimendua eta heriotza San Mateoren ebanjelioaren arabera aurkezten ditu eta konpositorearen lanik zabalena da, nahiz eta bi zati handitan banatuta egon, horien artean sermoia gertatzen zelarik. Testuaren narrazioa Ebanjelari batek abesten du literalki, eta bilbeko gainerako pertsonaiak (Cristo, Judas, Pedro, etab.) bakarlari desberdinek gorpuzten dituzte, testu biblikoa errezitatiboetan musikalizatuta dagoena, eta ariosoak eta ariak, berriz, Kristoren bizitzari izaera intimoagoa ematen dioten testu berriak aurkezten dituzte.

Pasioa, San Mateoren arabera, 1729ko apirilaren 15ean (Ostiral Santua) interpretatu zen Leipzigeko Santo Tomas elizan, konpositorearen zuzendaritzapean, eta Bachek ezin izan zuen horretarako baliabide egokirik izan (Leipzigeko hiriko Kontseiluari egindako memorandum batean, kexu agertu zen abesbatzako 54 kideetatik 17 bakarrik izan zirelako maila berean). Bachen heriotzaren ondoren, obra ahanzturan erori zen (konpositorearen obra zabala bezala, oro har) eta 1829. urtera arte ez zuen Mendelssohnek Berlingo Sing-Akademie abestiarekin bertsio laburtu batean berriro interpretatu. Lan honen berrinterpretazioak Bachen lanen azterketa eta analisiarekiko interes handia piztu zuen, bereziki eskala handikoak, gaur egun arte iraun duena.

Johann Sebastian Bachen ("Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen") Pasioaren, San Mateoren araberaren hasierako korua, errepertorio sakratu barrokoko obra hunkigarri eta maisuenetako bat da. Hasieratik aiene-tonu sakona eta erreberentziazkoa ezartzen dira. Bachek, Kristoren pasioa kontatzeaz gain, entzulearen bizipen emozionala egin nahi du, eta horretarako bi abesbatza eta bi orkestra erabiltzen ditu, elkarrekin hitz egiten dutenak, eta horrek efektu dramatikoa, ia teatrala, sortzen du.

Piotr Chaikovsky (1840-1893) konpositore errusiarra izan zen, San Petersburgoko Kontserbatorioan graduatu zen eta hainbat generotako lanak idatzi zituen, nahiz eta balletekin lortu zituen arrakastarik handienak. 1859an funtzionario lanpostua lortu zuen Justizia Ministerioan, eta hiru urtera utzi zuen, musikan bakarrik aritu ahal izateko. Bere bizitza pertsonala etengabeko krisiz josita egon zen ama hil zenetik eta homosexualitate erreprimituagatik, eta horrek hilabete gutxi batzuk baino iraun ez zuen ezkontza bat egitera behartu zuen. 150 konposizio baino gehiago idatzi zituen: pianorako lanak, kuartetoak, suiteak, sinfoniak, kontzertuak, koralak, kantatak, operak eta balletak. 53 urterekin hil zen eta historiako konpositorerik handienetakotzat jotzen da.

Sinfonia. Sinfonia hitza latinezko symphonĭa hitzetik dator, eta hau, era berean, grekerazko συμφωνία (symphōnía), hitzetik dator, eta “kontsonantzia” esan nahi du, διρωνία(diaphοnia) funtzioaren kontra, "disonantzia" esan nahi baitu. Erdi Aroan eta geroago ere, sinfonia hitza zenbait instrumentu deskribatzeko erabili zen, batez ere aldi berean soinu bat baino gehiago sortzeko gai zirenak; «elkarrekin jotzea» esanahi bezala jasoa, hitza XVI. eta XVII. mendeko konpositoreen lan batzuen izenburuetan agertzen hasi zen, eta XVIII. mendearen amaieran hitzak gaur egun ematen zaion esanahi komuna hartu zuen: lau atal edo mugimendu ezberdinez osatutako obra bat, gehienetan orkestrarako konposatua.

4. sinfonia fa minorrean, Op. 36, Piotr Ilitx Chaikovskirena, 1877 eta 1878 artean konposatu zen. Sinfonia konposatu bitartean, Chaikovskik, Nadezhda von Meck mezenasari idatzi zion «izugarri» nahi zuela hari eskaintzea, eta «nire lagunik onenari eskainia» idatzita agertuko zela partituran adierazi zion. Meck bere bizitzan sartu eta gutxira hasi zen sinfonia konposatzen. Ezkondu ondoren osatuko zuen, eta «zure pentsamendu eta emozio intimoenen oihartzuna» aurkituko zuela adierazi zuen. Estreinaldia, Errusiar Musika Elkartearen kontzertu batean izan zen San Petersburgon, otsailaren 10ean (juliotar egutegiaren arabera) edo 1878ko otsailaren 22an (gregoriar egutegiaren arabera), Nikolai Rubinsteinen zuzendaritzapean.

Sinfonia lau mugimendutan egituratuta dago: I (0'21') ANDANTE SOSTENUTO — MODERATO CON ANIMA — MODERATO ASSAI, QUASI ANDANTE — ALLEGRO VIVO (FA MENOR); II (18 '35 ") ANDANTINO IN MODO DI CANZONA (SI BEMOL MENOR); III (29' 08") SCHERZO: PIZZICATO OSTINATO — ALLEGRO (FA MAYOR); IV (34 '23 ") FINALE: ALLEGRO CON FUOCO (FA MAYOR).

Eszenaratzea Gyeonggi Philharmonic Orchestrak eskaintzen digu, Shi-Yeon Sung korear orkestra-zuzendariaren gidaritzapean.

Danborra soinu zehaztugabea duen perkusiozko instrumentua da, menbranofonoen familiakoa (instrumentuaren bibrazioa azalez edo material sintetikoz egindako mintz batean lortzen da). Erresonantzia-kaxa bat du, zilindro-formakoa izan ohi dena, eta adabaki izeneko mintz bat, kutxaren irekidura estaltzen duena. Danbor mota batzuek adabakiak izaten dituzte bi aldeetan, eta soinua instrumentua eskuarekin edo makilekin adabakian jotzean lortzen da. Bestalde, eta batez ere lagunarteko hizkuntzan, danbor hitza menbranofonoak ez baizik idiofonoak (soinua gorputz instrumentalaren beraren bibrazioaren bidez lortzen da) diren beste perkusio instrumentu batzuei ere aplikatzen zaie; Donostiako danborradaren kasuan, erreplikatzaileen zurezko upelei. Hortik ondorioztatzen da, danbor bat dela aintzat hartzeko, perkusioa erabakigarriagoa dela mintz dardarkariak izatea baino.